"Anlaşma beynəlxalq diplomatiyada nüvə riskini azalda bilər" - ŞƏRH
ABŞ Rusiya və Çinlə nüvə sınaqlarının məhdudlaşdırılması istiqamətində anlaşma əldə etmək niyyətindədir.
Mövzu ilə bağlı siyasi şərhçi Rəşad Bayramov “İnformator.az”a açıqlamasında bildirib ki, ABŞ-nin Rusiya və Çinlə nüvə sınaqlarını məhdudlaşdırmaq təşəbbüsü beynəlxalq təhlükəsizlik baxımından mühüm strateji addım kimi qiymətləndirilə bilər:
“Bu təşəbbüs ilk növbədə nüvə silahlarının yayılmasının qarşısını almaq və yeni silahlanma yarışını önləmək məqsədi daşıyır. Eyni zamanda, 1968-ci ildə qüvvəyə minən “Nüvə silahlarının qarşısının alınması müqaviləsi” prinsiplərini dəstəkləyir və yeni nüvə sınaqları vasitəsilə qlobal gərginliyin artmasının qarşısını almağa hesablanıb. Təşəbbüs həm regionlarda, həm də qlobal səviyyədə sabitlik mesajı vermək və digər dövlətlərə məsuliyyətli nüvə siyasətini təşviq etmək baxımından əhəmiyyətlidir. Rusiya və Çinin təşəbbüsə münasibətinə gəldikdə isə, hər iki ölkə buna müxtəlif şərtlərlə müsbət yanaşa bilər. Rusiya üçün əsas prioritet mövcud nüvə arsenalını strateji üstünlük kimi qorumaq və NATO-nun müdafiə sistemlərinin təhlükəsizlik balansına təsirini minimuma endirməkdir. Bu səbəbdən Moskva anlaşmanı yalnız öz maraqlarını təmin edən şərtlərlə qəbul edə bilər. Çin üçün isə əsas şərt məhdudiyyətlərin bütün nüvə dövlətlərinə bərabər şəkildə tətbiqi və regional strateji balansın qorunmasıdır. Pekin Hindistan ilə mövcud geosiyasi balansı da nəzərə alaraq, anlaşmaya yalnız öz nüvə mövqeyini risk altına salmadan qoşula bilər. Hər iki ölkə üçün texniki detallar, icra mexanizmləri və sınaq limitləri razılaşmanın qəbulunda həlledici rol oynayacaq”.
Şərhçi əlavə edib ki, əgər anlaşma əldə olunarsa, bu, digər nüvə dövlətlərinə də ciddi təsir göstərə bilər:
“İlk növbədə, ABŞ, Rusiya və Çin arasında razılaşma presedent yarada və digər nüvə dövlətləri üçün sınaqların məhdudlaşdırılması ilə bağlı yeni normalar formalaşdıra bilər. Pakistan, İsrail və Şimali Koreya kimi dövlətlər də beynəlxalq təzyiq fonunda sınaqlarını məhdudlaşdırmağa yönələ bilər. Bununla yanaşı, anlaşma beynəlxalq diplomatiyada nüvə riskinin idarə oluna biləcəyini nümayiş etdirər və Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi kimi qurumların rolunu gücləndirə bilər. Lakin bu təsir yalnız razılaşmanın effektiv icrası və şəffaf monitorinq mexanizmləri təmin edildiyi halda real olacaq. Əks halda, digər dövlətlər sənədi simvolik addım kimi qiymətləndirə bilərlər. Strateji baxımdan, ABŞ-nin bu təşəbbüsü nüvə risklərini minimuma endirmək və qlobal balansı qorumaq istiqamətində proaktiv diplomatiyanın nümunəsi kimi dəyərləndirilə bilər. Təşəbbüsün uğuru isə tərəflərin siyasi iradəsindən və qarşılıqlı etimadın formalaşmasından asılı olacaq”.
Aytac İbrahimova
