"Enerji sahəsi Ankara ilə Bakı arasında əməkdaşlığın prioritet istiqamətlərindən biri olaraq qalır"
İki qardaş ölkə arasında çoxsaylı birgə layihələr regionun iqtisadi inteqrasiyasına və inkişafına, eləcə də beynəlxalq enerji təhlükəsizliyinə əhəmiyyətli töhfələr verməkdə davam edir”, - deyə nazir İğdır-Naxçıvan qaz kəmərinin istifadəyə verilməsini və Suriyaya qaz tədarükünün başlanmasını Azərbaycan ilə Türkiyə arasında uğurlu əməkdaşlığın son nümunələri kimi qeyd edib.
Mövzu ilə bağlı politoloq Yusif Bağırzadə "İnformator.az"a açıqlamasında bildirib ki, strateji baxımdan bu əməkdaşlıq regionda sabitlik faktorunu gücləndirir:
"Azərbaycan ilə Türkiyə arasında enerji əməkdaşlığı son onilliklərdə regionun enerji arxitekturasını köklü şəkildə dəyişən əsas amillərdən birinə çevrilib. Bu əməkdaşlıq yalnız ikitərəfli iqtisadi maraqlarla məhdudlaşmır, həm də daha geniş coğrafiyada enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasına xidmət edir. Xüsusilə, Xəzər hövzəsinin resurslarının alternativ marşrutlarla dünya bazarlarına çıxarılması Avropanın enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi baxımından mühüm rol oynayır. Bu isə ənənəvi enerji təchizatçılarından asılılığın azaldılması və risklərin balanslaşdırılması deməkdir. Strateji baxımdan bu əməkdaşlıq regionda sabitlik faktorunu gücləndirir. Enerji infrastrukturu layihələri, boru kəmərləri, terminallar və ötürmə xətləri uzunmüddətli siyasi və iqtisadi bağlılıq yaradır. Bu bağlılıq isə tərəflər arasında qarşılıqlı asılılığı artıraraq potensial münaqişə risklərini azaldır".
Müsahib qeyd edib ki, enerji layihələri beynəlxalq aktorların regiona marağını artırır və beləliklə, Cənubi Qafqaz qlobal enerji xəritəsində daha önəmli mövqe qazanır:
"Bundan əlavə, Azərbaycan–Türkiyə əməkdaşlığı enerji tranziti üçün etibarlı və təhlükəsiz dəhliz formalaşdırır. Bu dəhliz yalnız mövcud ehtiyaclara cavab vermir, həm də gələcəkdə bərpa olunan enerji resurslarının daşınması üçün potensial yaradır. Nəticə etibarilə, əməkdaşlıq həm regional, həm də qlobal enerji təhlükəsizliyinin dayanıqlığını artıran çoxşaxəli strateji platforma rolunu oynayır. İğdır–Naxçıvan qaz kəmərinin iqtisadi inteqrasiyaya təsirinə gəldikdə isə bu qaz kəmərinin istifadəyə verilməsi Azərbaycan ilə Türkiyə arasında iqtisadi inteqrasiyanın daha dərin mərhələyə keçidini simvolizə edir. Layihə Naxçıvanın enerji təminatını daha sabit və etibarlı hala gətirir. Əvvəllər məhdud mənbələrdən asılı olan Naxçıvan üçün yeni qaz xətti iqtisadi fəaliyyətin genişlənməsi üçün əlverişli şərait yaradır. İnteqrasiya baxımından layihə yalnız enerji təminatı ilə məhdudlaşmır. Qaz kəməri ətrafında yeni infrastrukturun inkişafı, sənaye obyektləri, logistika mərkəzləri və xidmət sektorunun genişlənməsi iqtisadi aktivliyi artırır. Bu isə həm yerli məşğulluğa, həm də regionun ümumi inkişafına müsbət təsir göstərir. Eyni zamanda Türkiyə ilə enerji mübadiləsinin genişlənməsi ticarət dövriyyəsinin artmasına və qarşılıqlı investisiya imkanlarının genişlənməsinə gətirib çıxarır. Layihə həm də siyasi-iqtisadi inteqrasiyanın simvolik göstəricisidir".
Müsahib vurğulayıb ki, enerji sahəsində belə konkret və strateji layihələrin həyata keçirilməsi tərəflər arasında etimadı gücləndirir və digər sahələrdə, nəqliyyat, ticarət və sənaye sahəsində əməkdaşlıq üçün zəmin yaradır:
"Beləliklə, İğdır–Naxçıvan qaz kəməri yalnız enerji layihəsi deyil, daha geniş iqtisadi inteqrasiya prosesinin katalizatoru kimi çıxış edir. Enerji layihələri Cənubi Qafqazın geosiyasi əhəmiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə artırır və regionu qlobal güclərin diqqət mərkəzinə çevirir. Xüsusilə enerji resurslarının hasilatı və tranziti ilə bağlı layihələr regionu strateji keçid nöqtəsinə çevirərək onun beynəlxalq münasibətlər sistemində rolunu gücləndirir. Bu, Cənubi Qafqazın yalnız regional deyil, həm də qlobal enerji təhlükəsizliyində açar mövqeyə yüksəlməsi deməkdir. Geosiyasi baxımdan enerji layihələri regionda güc balansına təsir edir. Yeni marşrutların açılması və alternativ enerji dəhlizlərinin formalaşması ənənəvi təsir dairələrini zəiflədə və yeni əməkdaşlıq formatları yarada bilər. Bu isə region ölkələrinə daha müstəqil siyasət yürütmək imkanı verir. Eyni zamanda beynəlxalq investorların və böyük dövlətlərin marağının artması regionda həm rəqabəti, həm də əməkdaşlığı paralel şəkildə gücləndirir. Bununla yanaşı, enerji layihələri infrastruktur və təhlükəsizlik məsələlərini ön plana çıxarır. Boru kəmərlərinin və digər strateji obyektlərin qorunması regional təhlükəsizlik gündəliyinin mühüm hissəsinə çevrilir. Bu isə dövlətlər arasında koordinasiyanı artırır və yeni təhlükəsizlik mexanizmlərinin formalaşmasına səbəb olur. Ümumi olaraq enerji layihələri Cənubi Qafqazı passiv coğrafi məkan statusundan çıxararaq aktiv geosiyasi oyunçuya çevirir və regionun beynəlxalq sistemdə çəkisini əhəmiyyətli dərəcədə artırır".
Səmayə Səftərova
