Nevroloq Dr. Celal Şalçini Alzheimer xəstəliyinin yaddaş itkisi başlamazdan əvvəl ortaya çıxa bilən erkən əlamətləri, onların yaşla bağlı adi unutqanlıqdan fərqi və xəstənin özündə yaranan koqnitiv itkiləri dərk edə bilməməsinin əhəmiyyəti barədə açıqlamalar verib.

“Cəmiyyətdə adətən sadəcə bir ‘unutqanlıq’ xəstəliyi kimi tanınan Alzheimer əslində yaddaş itkiləri başlamazdan çox əvvəl özünü gizli şəkildə göstərən siqnallar verir".

Alzheimer deyiləndə ilk növbədə yaddaş itkisi yada düşsə də, xəstəliyin çox vaxt fərqli əlamətlərlə başladığını vurğulayan Dr. Şalçini bildirib:

“Ailələr bu erkən əlamətləri çox vaxt yorğunluq və ya stresslə əlaqələndirərək əhəmiyyət verməyə bilirlər.”

Dr. Şalçini bu əlamətləri belə izah edib:

İçinə qapanma və marağın itməsi: İnsanın illərdir zövq aldığı hobbilərini qəfildən dayandırması, insanlarla bir yerdə olmaqdan qaçması və ya sosial mühitlərdə əvvəlkindən daha səssiz olması.Şəxsiyyət və əhval-ruhiyyə dəyişiklikləri: Əvvəllər sakit və uyğun davranan bir insanın heç bir səbəb olmadan şübhəçi, tez inciyən, qorxaq və ya tez əsəbiləşən birinə çevrilməsi.

Mürəkkəb işlərdə çətinlik: Qalıq pulu hesablamaq, bank əməliyyatlarını aparmaq və ya illərdir hazırladığı yeməklərin reseptini xatırlamaq kimi planlaşdırma tələb edən gündəlik işlərdə çətinlik çəkmək.

Söz tapmaqda çətinlik: Danışarkən tez-tez dayanmaq, əşyaların adlarını xatırlaya bilməmək və onların yerinə “bu”, “o” kimi qeyri-müəyyən sözlərdən istifadə etmək.

Gündəlik həyatın sürətli tempində hər kəsin bəzən nələrisə unuda biləcəyini qeyd edən Dr. Şalçini deyib:

“Ancaq xəstəliklə adi unutqanlıq arasındakı fərq bunun gündəlik həyata nə dərəcədə mane olmasında gizlidir. Normal unutqanlıq zamanı açarı harada qoyduğunuzu unuda bilərsiniz, amma fikrinizdə son addımlarınızı geriyə doğru izləyərək onu tapa bilərsiniz. Bir insanın adını həmin an xatırlaya bilməzsiniz, amma gecə yatarkən ad birdən yadınıza düşə bilər.

Alzheimer xəstəliyindəki unutqanlıqda isə insan təkcə açarın harada olduğunu deyil, açarın nə üçün istifadə edildiyini belə unuda bilər. Eyni sualı beş dəqiqə ərzində dəfələrlə verə və həmin sualı daha əvvəl verdiyini, yaxud bu barədə söhbət etdiyini heç xatırlamaya bilər".

Dr. Celal Şalçini yaxınlarının açıq şəkildə hiss etdiyi koqnitiv itkiləri xəstənin özünün qəti şəkildə inkar etməsinin də Alzheimer xəstəliyinin ən mühüm əlamətlərindən biri olduğunu bildirib.

O, sözlərini belə tamamlayıb:

“Tibbdə ‘anozognoziya’ adlandırılan bu vəziyyət xəstənin inadkarlığından, səhvini qəbul etmək istəməməsindən və ya yalan danışmasından qaynaqlanmır. Xəstəlik beynin fərqindəlik mərkəzinə də təsir etdiyi üçün insan həqiqətən də unutduğunu və ya dəyişdiyini dərk edə bilmir.

Bu mərhələdə xəstə ilə ‘necə xatırlamırsan?’ deyərək mübahisə etmək əvəzinə, şəfqətli yanaşma göstərərək peşəkar tibbi dəstək almaq ən doğru addımdır.

Səkinəbəyim Cəfərova
Xəbər Türk