Gələcəyin texnologiyası, yoxsa yeni qadağalar dalğası?
Texnologiya dünyasında süni intellektin sürətlə inkişaf etdiyi bir vaxtda Vaşinqtonun siyasi gündəmində mühüm dəyişikliklər gözlənilir. Yanvar ayında ABŞ Konqresində nəzarəti ələ keçirməyi hədəfləyən demokratlar süni intellekt (Sİ) sistemlərinin və məlumat mərkəzlərinin fəaliyyətini tənzimləyən yeni qanun layihələri hazırlamağı planlaşdırırlar.
Bu təşəbbüs Respublikaçıların rəhbərlik etdiyi əvvəlki Konqresin siyasətindən ciddi şəkildə fərqlənir. Belə ki, indiyədək qanunvericilər əsasən süni intellektin inkişafını dəstəkləməyə üstünlük verib, texnologiyanın məhdudlaşdırılmasına yönələn təşəbbüslərdən çəkiniblər. Lakin məlumat mərkəzlərinin artan enerji tələbatı, bunun nəticəsində yüksələn elektrik enerjisi xərcləri və seçicilərin narahatlığı siyasi yanaşmanın dəyişməsinə səbəb olub.
İstehlakçıların müdafiəsi və sərt tənzimləmələr gündəmdədir
Demokratların hazırladığı təşəbbüslər paketi təkcə süni intellekt üzərində nəzarəti deyil, bir sıra mühüm istiqamətləri də əhatə edir:
- Enerji xərclərinin azaldılması: Məlumat mərkəzlərinin sürətlə genişlənməsi fonunda əhalinin artan elektrik enerjisi xərclərindən qorunması əsas prioritetlərdən biri olacaq.
- Müstəqil ekspert qiymətləndirməsi: Qabaqcıl süni intellekt modellərinin təhlükəsizlik standartlarına uyğunluğunun yoxlanılması üçün müstəqil ekspertizanın məcburi xarakter alması nəzərdə tutulur.
- Hüquqi məsuliyyət: Süni intellekt sistemlərinin səbəb olduğu mümkün zərərlərə görə texnologiya şirkətlərinin hansı hallarda məsuliyyət daşıyacağı qanunvericilik səviyyəsində müəyyənləşdirilə bilər.
Texnologiya nəhənglərinə nəzarət gücləndirilir
Qanunvericilik təşəbbüsləri ilə yanaşı, sənayenin aparıcı şirkətlərinin fəaliyyətinə nəzarətin də gücləndirilməsi gözlənilir. Kaliforniya ştatını təmsil edən və Nümayəndələr Palatasının Elm Komitəsinə rəhbərlik etməyə hazırlaşan konqresmen Zoe Lofqren bildirib ki, məqsəd innovasiyaların qarşısını almaq deyil, cəmiyyətin maraqlarını qoruyan məsuliyyətli tənzimləmə mühiti yaratmaqdır.
Bu çərçivədə OpenAI, Anthropic, Meta, Google və SpaceX kimi texnologiya nəhənglərindən təhlükəsizlik sahəsində tətbiq etdikləri təcrübələr və prosedurlar barədə ətraflı məlumat təqdim etmələri tələb olunur.
Ağ Evin mövqeyi və ictimai təzyiq
Bununla belə, təşəbbüslərin qanunvericilik səviyyəsində qəbul edilməsi asan olmayacaq. Prezident Donald Trampın Ağ Evdə olması prosesin qarşısında müəyyən siyasi maneələr yarada bilər. Belə ki, Tramp süni intellekt sahəsində məcburi tənzimləmələrin tətbiqi ilə bağlı çağırışlara dəfələrlə qarşı çıxıb.
Digər tərəfdən, ictimai narahatlığın artması siyasi mənzərəni dəyişə bilər. Oktyabr ayında yayımlanan “Reuters” sorğusunun nəticələrinə əsasən, respondentlərin əksəriyyəti hökumətin süni intellektin yaratdığı riskləri kifayət qədər ciddi qəbul etmədiyini düşünür.
Siyasət tədqiqatçısı Ed Millsin fikrincə, gözlənilməz bir böhran prezidentin müqavimətini zəiflədə və daha sərt tənzimləmələrin qəbuluna ictimai dəstəyi artıra bilər. Bu isə müvafiq qanunvericilik təşəbbüslərinin reallaşma ehtimalını yüksəldə bilər.
Beləliklə, qarşıdakı aylarda süni intellekt ABŞ-da yalnız texnoloji inkişafın deyil, həm də siyasi mübarizənin əsas mövzularından birinə çevriləcək. Bir tərəfdə innovasiyaların sürətləndirilməsini, digər tərəfdə isə ictimai təhlükəsizliyin və istehlakçı hüquqlarının qorunmasını müdafiə edən yanaşmaların toqquşması gözlənilir.
Ayşə Cəfərova
