Ölümündən sonra dünyanı fəth edən rəssam: Vinsent van Qoq
Vinsent van Qoqun həyat hekayəsi istedadın, yaradıcılıq ehtirasının, çətinliklərin və sənətin zamanla qazandığı böyük dəyərin təsirli nümunəsidir. Vinsent Villem van Qoq 30 mart 1853-cü ildə Niderlandın Zundert kəndində anadan olub. Uşaqlıq illərindən təbiətə, rənglərə və ətrafında baş verən hadisələrə xüsusi maraq göstərib. Lakin onun rəssamlıq yolu erkən yaşlarından başlamayıb. Gənclik illərində müxtəlif sahələrdə çalışan Van Qoq yalnız 27 yaşında rəssamlığa ciddi şəkildə yönəlib. Yaradıcılıq fəaliyyəti təxminən on il davam etsə də, bu qısa müddətdə dünya incəsənətinə yüzlərlə dəyərli əsər bəxş edib.
Van Qoqun yaradıcılığının ilk dövründə kənd həyatı, zəhmətkeş insanlar və sadə ailələrin gündəlik yaşamı əsas yer tuturdu. Rəssam 1885-ci ildə yaratdığı “Kartof yeyənlər” əsərində kəndli ailəsinin sadə süfrə ətrafında toplaşmasını təsvir edib. Bu tablo vasitəsilə zəhmətkeş insanların ağır həyatını, gündəlik mübarizəsini və əməyin dəyərini göstərməyə çalışıb.
Daha sonra Fransaya köçən Van Qoq burada impressionist rəssamların yaradıcılığı ilə tanış olub və sənət üslubunda mühüm dəyişikliklər edib. Əvvəllər üstünlük verdiyi tünd rənglərdən uzaqlaşaraq daha parlaq, canlı və cəsarətli rənglərdən istifadə etməyə başlayıb. Xüsusilə sarı və mavi çalarlar onun əsərlərinin səciyyəvi xüsusiyyətinə çevrilib. Qalın və hərəkətli fırça vuruşları isə tablolarına xüsusi dinamika və emosional təsir qazandırıb.
Rəssamın ən məşhur əsərlərindən biri 1889-cu ildə yaratdığı “Ulduzlu gecə” tablosudur. Əsərdə gecə səması, parlaq ulduzlar, ay və sakit kənd mənzərəsi əks olunub. Səmanın burulğanı xatırladan xətləri və rənglərin qeyri-adi ahəngi tabloya sirli görünüş verir. Bu əsər bu gün dünya incəsənətinin ən tanınmış nümunələrindən biri hesab olunur.
Van Qoqun digər məşhur yaradıcılığı “Günəbaxanlar” silsiləsidir. Rəssam sarının müxtəlif çalarlarından istifadə etməklə günəbaxanların gözəlliyini və təbiətin canlılığını özünəməxsus şəkildə təsvir edib. “Yataq otağı”, “Sərv ağacları” və “Badam çiçəkləri” də onun diqqət çəkən əsərləri sırasındadır. Bu tablolar rəssamın təbiətə və həyata fərqli baxışını, eləcə də rənglər vasitəsilə duyğuları ifadə etmək bacarığını nümayiş etdirir.
Van Qoqun həyatında qardaşı Teonun xüsusi yeri olub. Teo onun ən yaxın dostu, maddi dəstəkçisi və yaradıcılığına inanan əsas insanlardan biri idi. Rəssam qardaşına yüzlərlə məktub yazaraq düşüncələrini, arzularını və sənət haqqında fikirlərini onunla bölüşüb. Bu məktublar bu gün Van Qoqun həyatını, dünyagörüşünü və yaradıcılıq axtarışlarını öyrənmək baxımından mühüm tarixi mənbə hesab olunur.
Bununla yanaşı, rəssamın həyatı ciddi çətinliklərlə müşayiət olunub. O, maddi problemlərlə yanaşı, psixi sağlamlığı ilə bağlı ağır sınaqlarla da üzləşib. 1888-ci ildə Fransanın Arl şəhərində yaşadığı böhran zamanı sol qulağının bir hissəsini kəsib. Bütün çətinliklərə baxmayaraq, yaradıcılığını davam etdirib, yeni əsərlər üzərində işləyib.
Təəssüf ki, Van Qoq əsərlərinin gələcəkdə qazanacağı şöhrətin şahidi ola bilməyib. O, 29 iyul 1890-cı ildə, cəmi 37 yaşında Fransanın Over-sür-Uaz şəhərində vəfat edib. Ölümündən sonra onun yaradıcılığının tanıdılmasında qardaşı Teonun həyat yoldaşı Yohanna van Qoq-Bonger mühüm rol oynayıb. O, rəssamın əsərlərinin qorunması, sərgilənməsi və geniş auditoriyaya çatdırılması üçün böyük səy göstərib. Təşkil olunan sərgilər və nəşrlər sayəsində Van Qoqun yaradıcılığı getdikcə daha çox tanınmağa başlayıb.
Van Qoq təxminən on il davam edən yaradıcılıq fəaliyyəti ərzində 900-ə yaxın rəsm əsəri və çoxsaylı qrafik işlər yaradıb. Bu gün onun əsərləri Amsterdamdakı Van Qoq Muzeyi də daxil olmaqla, dünyanın nüfuzlu muzeylərində nümayiş olunur. O, postimpressionizm cərəyanının ən görkəmli nümayəndələrindən biri kimi qəbul edilir.
Vinsent van Qoqun həyat hekayəsi sənət tarixinin ən təsirli nümunələrindən biridir. Sağlığında yaradıcılığına lazımi diqqət və qiymət verilməyən rəssam ölümündən sonra milyonlarla insanın sevimlisinə çevrilib. Onun rənglərə, təbiətə və həyata özünəməxsus baxışı bu gün də yeni nəsillərə ilham verir. Van Qoqun yaradıcılığı bir daha göstərir ki, əsl sənətin dəyəri bəzən yaşadığı dövrdə deyil, illər sonra daha aydın görünür.
Gülnar Mustafayeva
