“İranın zəifləməsi ABŞ və İsrail üçün strateji üstünlük yaradır” - ŞƏRH
İrana qarşı ABŞ-İsrail hərbi əməliyyatı tezliklə başa çata bilər, çünki İslam Respublikasında demək olar ki, heç bir hədəf qalmayıb.
Mövzu ilə bağlı siyasi şərhçi Rəşad Bayramov “İnformator.az”a açıqlamasında bildirib ki, ABŞ və İsrail tərəfindən İrana qarşı hərbi əməliyyatların başa çatmaq üzrə olması Yaxın Şərqdə həm regional, həm daxili, həm də strateji təhlükəsizlik kontekstində əhəmiyyətli dəyişikliklər yarada bilər:
“Trampın “İranda vurulacaq hədəf qalmayıb” bəyanatı göstərir ki, əməliyyatlar artıq son mərhələyə daxil olub. Bu vəziyyət region ölkələri üçün həm birbaşa, həm də dolayı təsirlərlə müşahidə olunur. İlk növbədə, İranın hərbi imkanlarının məhdudlaşması Körfəz və regional dövlətlər üçün qismən təhlükəsizlik rahatlığı təmin edə bilər. Belə ki, müharibə həqiqətən də bitəcəksə və İranın hərbi imkanları həqiqətən də məhdudlaşacaqsa, Körfəz ölkələri öz müdafiə strategiyalarını yenidən qiymətləndirmək, hərbi xərclərini optimallaşdırmaq və potensial təhdidləri analiz etmək imkanı əldə edəcəklər. Lakin bu rahatlıq qısa müddətli ola bilər, çünki İranın zəifləməsi onun proksi qruplarında və tərəfdar təşkilatlarında aktivləşməyə səbəb ola bilər. Livan, İraq, Suriya və Yəməndə gərginliyin yüksəlməsi riskini nəzərə almaq lazımdır”.
Həmçinin şərhçi qeyd edib ki, daxili siyasi və iqtisadi durum baxımından hərbi əməliyyatların başa çatması İranda siyasi təzyiqi gücləndirə bilər:
“Hərbi zəifliyin açıq görünməsi hökumət daxilində etimadın azalmasına və müxalif qrupların fəallaşmasına səbəb ola bilər. Eyni zamanda, iqtisadi sahədə də ciddi təsirlər müşahidə oluna bilər. Məsələn, infrastrukturun zədələnməsi, sanksiyalar və qeyri-sabitliyin investor etibarına təsiri ölkənin iqtisadi artımını əngəlləyə bilər, milli valyuta və inflyasiya üzərində təzyiq yarada bilər. Bununla yanaşı, hakimiyyət daxili birləşmə yaratmaq və vətəndaş dəstəyini saxlamaq üçün xarici təhdid və “daxili düşmən” narrativini aktivləşdirə bilər. Lakin hərbi əməliyyatların nəticəsi açıq şəkildə zəifləmədirsə, bu mesajların effektivliyi məhdudlaşa bilər. Təhlükəsizlik balansına baxdıqda, İranın zəifləməsi ABŞ və İsrail üçün strateji üstünlük yaradır, lakin bu, regionda qeyri-sabitlik risklərini də artırır”.
Son olaraq şərhçi qeyd edib ki, nüfuz boşluğu digər regional aktorlar-Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Türkiyə, eləcə də qlobal güclər tərəfindən doldurulmağa çalışıla bilər:
“Enerji və ticarət baxımından isə vəziyyət ikili xarakter daşıyır. Bir tərəfdən İranın zəifləməsi enerji bazarında sabitlik üçün imkan yaradır, digər tərəfdən isə yeni gərginliklər tranzit marşrutlarına və ixraca təsir edə bilər. Bütün bunlar göstərir ki, ABŞ-İsrail əməliyyatlarının başa çatması yalnız hərbi nəticələrdən ibarət deyil. Bu proses region dövlətlərinin strateji qərarlarına, İranın daxili siyasi-iqtisadi balansına və Yaxın Şərqdə ümumi təhlükəsizlik mühitinə birbaşa təsir göstərir. Hər üç aspekt-regional, daxili və strateji bir-birini tamamlayır və əməliyyatların nəticələrini qiymətləndirərkən diqqətlə nəzərə alınmalıdır. Odur ki, indiki mərhələdə bu hərbi əməliyyatlar həm qısa müddətli üstünlüklər, həm də uzunmüddətli risklər yaradır. Region ölkələri təhlükəsizlik, enerji və diplomatik siyasətlərini buna uyğun yenidən formalaşdırmalı, İran isə daxili birləşmə və iqtisadi tənzimləmələrlə bu zərbələrin təsirini minimuma endirməyə çalışmalıdır. Qısacası, proses Yaxın Şərqdə təhlükəsizlik balansını dəyişdirir və bunun nəticələri hələ uzun müddət regional siyasətin əsas parametri olaraq qalacaq”.
Aytac İbrahimova
