Minlərlə insan Bosniya “Qəssabı” Ratko Mladiçin dəfn mərasiminə qatılıb

Serbiyanın paytaxtı Belqradda məhkum edilmiş hərbi cinayətkar Ratko Mladiçin dəfn mərasimində iştirak etmək üçün minlərlə insan bir araya gəlib.

“Bosniya qəssabı” kimi tanınan Mladiç 84 yaşında Niderlandın Haaqa şəhərində BMT-nin həbsxanasında ömürlük cəza çəkərkən vəfat edib.

O, 1995-ci ildə Srebrenitsada törədilən qətliamda oynadığı rola görə BMT-nin hərbi cinayətlər tribunalı tərəfindən soyqırımda təqsirli bilinib. Həmin qətliam zamanı təxminən 8 min bosniyalı müsəlman kişi və oğlan öldürülüb. Hadisə İkinci Dünya müharibəsindən sonra Avropada baş vermiş ən ağır vəhşilik kimi qiymətləndirilib.

Serbiya hökumətinin nazirlərindən biri əvvəlcə Mladiç üçün dövlət səviyyəsində dəfn mərasimi keçiriləcəyini açıqlamışdı. Lakin bəzi Avropa liderlərinin etirazlarından sonra bu plan dəyişdirilib. Avropa İttifaqı bazar ertəsi Mladiçin “qəhrəmanlaşdırılmasını” pisləyib.

Aİ açıqlamasında bildirib: “Ratko Mladiç hərbi cinayətlər, soyqırım və insanlıq əleyhinə cinayətlər törətmiş məhkum edilmiş hərbi cinayətkar idi”.

Bəyanatda qeyd olunub ki, “hərbi cinayətkarların qəhrəmanlaşdırılması, soyqırımın inkar edilməsi və tarixi hadisələrin təhrif olunması Avropanın ən fundamental dəyərlərinə ziddir və nə Aİ-də, nə də Aİ-yə üzv olmağa namizəd ölkələrdə buna yer var”.

Serbiya 2012-ci ildən Aİ-yə üzvlüyə namizəd ölkədir. Bununla belə, ölkənin üzvlük danışıqları son dövrlərdə dayanıb.

Ratko Mladiç 1990-cı illərdə Bosniya serblərinin qüvvələrinə komandanlıq edib. Bu qüvvələr bosniyalı xorvat və bosniyalı müsəlmanların ordularına qarşı döyüşüb.

1992-1995-ci illərdəki Bosniya müharibəsi zamanı onun rəhbərlik etdiyi qoşunlar qeyri-serb əhalini zorla bölgədən çıxarmağa yönəlmiş və sonradan “etnik təmizləmə” adlandırılan əməliyyatlar həyata keçirib. Onun qüvvələri Bosniya və Herseqovinanın paytaxtı Sarayevonu mühasirəyə alıb. Mühasirə zamanı 10 mindən çox insan həyatını itirib.

Mladiç 2011-ci ildə, barəsində ilk ittihamların irəli sürülməsindən 16 il sonra həbs edilib. Doqquz il davam edən məhkəmə prosesinin ardından 2021-ci ildə ömürlük həbs cəzasına məhkum olunub.

Soyqırımda təqsirli bilinməsinə baxmayaraq, Mladiç bir çox serb tərəfindən ölkənin qəhrəman müdafiəçisi kimi qəbul edilən milli fiqur olaraq qalır.

Bir çox serb millətçisi onu qəhrəman və qoruyucu hesab edir. Xüsusilə Bosniya serblərinin nəzarətində olan Republika Srpska ərazisində onun ölümü ilə əlaqədar anım mərasimləri keçirilib.

Yerli KİV-lərin məlumatına görə, bir neçə Serbiya hökuməti naziri Mladiçin dəfn edilməzdən əvvəl tabutunun yerləşdirildiyi kilsənin qarşısında toplaşan və ona ehtiram göstərən insanların arasına qoşulub. Onların arasında müdafiə naziri Bratislav Qaşiç və ədliyyə naziri Nenad Vujiç də olub.

Dəfn mərasimini Serb Pravoslav Kilsəsinin rəhbəri, patriarx Porfirije idarə edib. O bildirib ki, Mladiçin adı “Serb pravoslav xalqının əksəriyyətinin yaddaşında və dualarında dərin iz buraxacaq”. Patriarx həmin insanların Mladiçə qarşı “dərin minnətdarlıq hissi bəslədiyini” deyib.

Səhər saatlarından etibarən kiçik Luka kilsəsinin qarşısında uzun növbələr yaranıb. İnsanlar içəri daxil olaraq Mladiçin tabutuna ehtiramlarını bildirmək üçün gözləyiblər. Toplaşanların bir çoxu ordu veteranları olub. Bəzi kişilər isə üzərində Mladiçin şəkli olan bayraqlara bürünüblər.

Dəfn mərasiminə bir neçə saat qalmış insanlar kilsənin qarşısına gələrək şamlar yandırıblar. Günəşli havada səsgücləndiricidən xorun ifası eşidilib.

Kilsənin içərisində Mladiçin tabutu əsasən müharibə veteranlarından ibarət bir neçə kişi tərəfindən qorunub. Həyat yoldaşı, oğlu və nəvələri isə başsağlığı verən insanları qəbul ediblər.

Keçmiş generala göstərilən ehtiramın daha bir göstəricisi kimi onun tabutu ötən həftə hökumət təyyarəsi ilə Serbiyaya gətirilib. Tabut təyyarədən altı əsgər tərəfindən çıxarılıb və bayraqlara bürünüb.

Mladiçə ehtiramlarını bildirmək istəyən insanlar üçün Bosniyadan və Serbiyanın əksər şəhərlərindən pulsuz avtobus reysləri təşkil olunub.

Bazar günü axşam Serbiyanın “Srvena Zvezda” futbol klubunun azarkeşləri “Partizan Belqrad” üzərində derbi qələbəsindən əvvəl Mladiçin təsvir olunduğu böyük banner nümayiş etdiriblər.

Lakin başqaları üçün dəfn mərasimi müharibənin ağrılı xatirələrini yenidən canlandırıb.

Sarayevoda yaşayan Zdravka Qvozdjar adlı qadın Reuters agentliyinə bildirib ki, şəhərin mühasirəsi zamanı Mladiçin rəhbərlik etdiyi qüvvələr tərəfindən doqquz yaşlı oğlu öldürülüb. O, Mladiçin dəfn mərasiminin Belqradda keçirilməsini “dəhşətli” adlandırıb.

Qvozdjar deyib ki, Mladiç “birdəfəlik yaddaşlardan silinməyə layiq idi, qəhrəman kimi təqdim olunmağa yox”.

“O, yalnız qəssab kimi xatırlanmalıdır”, – deyə qadın bildirib.

Müharibə və Sülh Hesabatı İnstitutunun (IWPR) redaktoru, Mladiçin hərbi cinayətlər məhkəməsini ətraflı işıqlandırmış Daniella Peledin sözlərinə görə, dəfn mərasimində minlərlə insanın iştirak etməsinin səbəbi onun “hələ də milli qürur və meydanoxuma simvolu olaraq qalmasıdır”.

O, BBC-yə bildirib ki, hərbi cinayətlər tribunalı “Mladiçin cinayətlərinin son dərəcə ətraflı tarixi sənədini ortaya qoyub”. Lakin Serbiyanın media və təhsil sistemi “onun cinayətlərinin əsl miqyasını, eləcə də qurbanların və sağ qalanların mövqeyini əks etdirməyib”.

Peledin sözlərinə görə, hökumətyönlü Serbiya mediası Mladiçi “sadəcə öz vəzifəsini yerinə yetirən sadiq əsgər” kimi təqdim edir.

“Post-münaqişə cəmiyyətləri üçün milli səviyyədə keçmişlə üzləşmək və ya keçmişdə törədilmiş cinayətlərə görə məsuliyyəti qəbul etmək son dərəcə çətindir”, – deyə o vurğulayıb.

Mənbə: BBC NEWS