Özünü təqdimetmə nəzəriyyəsi nədir?
Gündəlik həyatda özünü təqdim etmə nəzəriyyəsi 1959-cu ildə ABŞ-da sosioloq Erving Qoffman tərəfindən yazılmış bir kitaba əsaslanır. İctimai həyatın dramaturjik modeli olaraq ifadə etdiyi sosial qarşılıqlı bir nəzəriyyə ortaya qoyan Qoffman teatrın görüntülərini üz-üzə ictimai qarşılıqlı nüansları və əhəmiyyətini təsvir etmək üçün istifadə edir.
Belə ki, sosial qarşılıqlı əlaqənin şəxsiyyət dəyişənləri, üstünlük iyerarxiyası, institusional və ya makro sosial strukturlar tərəfindən müəyyən edilən rəngsiz, qoxusuz və qeyri-interaktiv substrat olması fikrini rədd edən Qoffmanın əsas səyi üz-üzə qarşılıqlı əlaqəni başa düşmək və təsvir etməkdir.
Həmin nəzəriyyədə Qoffman əsasən, qarşılıqlı əlaqə proseslərinin gündəlik daxilində necə işlədiyini ortaya çıxarmaq və meydana çıxan strukturlara, özünün təqdimatına diqqət çəkmək istəyib. Bu isə gündəlik həyatdakı qarşılıqlı əlaqələri araşdırmaq və "adi" insanı şərh etmək imkanı verir.
İnsanlar ictimai quruluşda bir araya gələrək, həmişə "təəssürat idarəçiliyi" prosesində iştirak etdiyini və hər birinin özlərini təqdim etməyə çalışdıqlarını və özlərini xəyanətə maneə törədəcək bir şəkildə davranmalarına çalışırlar. Bu, ilk növbədə, bütün tərəflərin eyni vəziyyətdə olan "vəziyyətin tərifini" təmin etmək üçün işləyən qarşılıqlı fəaliyyətin bir hissəsi olan hər bir şəxs tərəfindən həyata keçirilir, yəni həmin vəziyyətdə nə baş verməsi nəzərdə tutulur və buna görə də özləri necə davranmalıdırlar.
Qoffmanın sözlərinə görə, özünü təqdim etmə anlayışından istifadə edərək, bir insanın və ya fərdin başqaları ilə qarşılaşdıqda özünü necə yenidən nəzərdən keçirdiyini, özünü yeni şəkildə təqdim etdiyini və bunun üçün yeni strategiyalar həyata keçirdiyini izah edir. İnsanların başqası və ya başqaları ilə qarşılaşdıqda verdiyi təəssüratlardan, vermək istəmədikləri, qaçdıqları, lakin başqaları tərəfindən fərqinə varmadığı və ya görmədiyi təəssüratlardan ibarət olan özünü təqdimetmə strategiyaları insanın fərdi xüsusiyyətlərinə görə fərqlənə bilər.
Məryəm Məmmədova
