Texnologiyanın Əsarətində Qaldığımız An: Qlobal Microsoft Kəsintisi Dünyanı Necə “Dayandırdı”?

Təsəvvür edin ki, səhər yuxudan oyanırsınız, kompüterinizi açırsınız və birdən məlum olur ki, iş dünyasının əsas kommunikasiya vasitələri – elektron poçt, onlayn görüş platformaları və süni intellekt köməkçiləri fəaliyyətini dayandırıb. Cümə günü baş verən və 12 saatdan çox, bəzi bölgələrdə isə 16–18 saat davam edən qlobal Microsoft 365 kəsintisi məhz belə bir ssenarini reallığa çevirdi.

Dünyada yüz milyonlarla insanın gündəlik iş prosesində istifadə etdiyi Outlook, Teams və Copilot kimi tətbiqlərin fəaliyyətinin dayanması korporativ mühitdə ciddi fasilələrə səbəb oldu. Microsoft rəsmiləri problemin kiberhücumla deyil, serverlərdə yaranan gözlənilməz yüklənmə və texniki nasazlıqlarla əlaqəli olduğunu bildirsələr də, hadisənin yaratdığı xaos və iqtisadi itkilər qısa müddətdə özünü göstərdi.

Müasir ofislərdə iş proseslərinin böyük ölçüdə rəqəmsallaşdığı bir vaxtda baş verən bu nasazlıq bəzi təşkilatları illərdir istifadədən çıxarıldığı düşünülən faks aparatlarına yenidən üz tutmağa məcbur etdi. Belə ki, Tayvandakı maliyyə şirkətləri ticarət əməliyyatlarını təsdiqləmək üçün köhnə faks cihazlarından istifadə etməli oldular. Avropanın birja operatoru Euronext və Böyük Britaniyanın sığorta şirkəti Aviva isə əməkdaşlıq və məlumat mübadiləsini davam etdirmək üçün birbaşa telefon zənglərinə və ehtiyat rabitə kanallarına keçdilər.

Nasazlıq maliyyə bazarlarına da təsirsiz ötüşmədi. Avropanın maliyyə sektorunda bir sıra əməliyyatlar ləngidi, mühüm istiqraz alqı-satqısı proseslərindən biri yarımçıq dayandırıldı, bəzi şirkətlər isə maliyyə hesabatlarının açıqlanmasını təxirə salmaq məcburiyyətində qaldılar. Bununla yanaşı, Avstraliyadan Böyük Britaniyaya qədər müxtəlif ölkələrdə polis idarələri, məktəblər və səhiyyə müəssisələri də rəqəmsal xidmətlərdə yaranan problemlərlə üzləşdilər. Bir sıra qurumlar vətəndaşlara onlayn müraciətlər əvəzinə telefon vasitəsilə əlaqə saxlamağı tövsiyə etdilər.

Ekspertlərin fikrincə, son illərdə müxtəlif rəqəmsal platformalarda təkrarlanan bu cür qlobal nasazlıqlar müasir iş dünyasının məhdud sayda texnologiya təminatçısından, xüsusilə də bulud xidmətlərindən nə dərəcədə asılı olduğunu bir daha nümayiş etdirir. Şirkətlər alternativ sistemlərə keçidin yüksək maliyyə və texniki xərclərini nəzərə alaraq Microsoft kimi texnologiya nəhənglərinin xidmətlərindən imtina etməkdə çətinlik çəksələr də, bu hadisələr rəqəmsal infrastrukturun dayanıqlılığı məsələsini yenidən gündəmə gətirir.

Sistemlərin tədricən bərpa olunması yaranmış problemlərin aradan qalxması demək olsa da, hadisənin ortaya qoyduğu əsas sual hələ də aktualdır: texnologiyadan bu qədər asılı olduğumuz bir dünyada onun fəaliyyətini dayandırdığı an nə baş verir?

Baş verənlər hər bir qurum üçün ehtiyat kommunikasiya kanallarının, alternativ texnoloji həllərin və fövqəladə fəaliyyət planlarının nə qədər vacib olduğunu bir daha xatırlatdı. Çünki rəqəmsal sistemlərin cəmi bir neçə saatlıq dayanması belə müasir dünyanın gündəlik həyatını və iqtisadi fəaliyyətini ciddi şəkildə iflic edə bilər.

Ayşə Cəfərova