1936-cı il İspaniya Vətəndaş Müharibəsi
İspaniya Vətəndaş Müharibəsi (1936–1939) həm ölkənin daxili siyasi xəritəsini dəyişdirən, həm də İkinci Dünya Müharibəsinin "baş məşqi" sayılan fəlakətli bir münaqişədir.
1936-cı ilin iyul ayında general Fransisko Franko və hərbi çevriliş tərəfdarları İspaniya İkinci Respublikasının qanuni hökumətinə qarşı qiyam qaldırdılar. Ölkə iki əsas düşmən cəbhəyə bölündü:
- Millətçilər (Frankoçular): General Frankonun rəhbərlik etdiyi sağçı hərbçilər, monarxiya tərəfdarları və katolik kilsəsi. Onlara faşist İtalyası (Musolini) və nasist Almaniyası (Hitler) birbaşa hərbi və texniki dəstək verirdi.
- Respublikaçılar: Qanuni Solçu hökumət, sosialistlər, kommunistlər və anarxistlər. Onlara SSRİ və beynəlxalq könüllü briqadaları (müxtəlif ölkələrdən gələn antifaşistlər) dəstək göstərirdi.
17-18 İyul 1936…
Mərakeşdə başlayan çevriliş cəhdi tezliklə ana torpaqlara keçdi. Ordunun böyük hissəsi Frankoya qoşuldu.
Avqust 1936…
Hitlerin göndərdiyi "Junkers" təyyarələri ilə Frankonun Mərakeşdəki təcrübəli qoşunları dənizi keçərək İspaniyaya daşındı.
Noyabr 1936…
Millətçilər paytaxt Madridə hücum etdilər. Respublikaçılar "¡No pasarán!" ("Keçə bilməyəcəklər!") şüarı ilə şəhəri qəhrəmancasına müdafiə etdilər və hücumu dayandırdılar.
Müharibə təkcə insan tələfatı ilə deyil, həm də ölkənin mədəni irsinə vurulan ağır zərbələrlə yadda qaldı. Münaqişə zamanı kilsələrə, tarixi abidələrə və sənət əsərlərinə böyük zərər dəydi. Məsələn, Antoni Qaudinin unfinished şahəsəri olan Saqrada Familiya emalatxanası da hücuma məruz qaldı, onun orijinal çizgiləri, planları və gips modelləri yandırıldı.
1939-cu ildə Frankonun qələbəsi ilə başa çatan bu müharibə İspaniyada 1975-ci ilə qədər davam edəcək diktatura rejiminin təməlini qoydu və 500 mindən çox insanın həyatına son qoydu.
Lalə Qafarova
