2 sentyabr 1945: Dünyanı dəyişən müharibənin sonu
81 il əvvəl — 2 sentyabr 1945-ci ildə — İkinci Dünya müharibəsi rəsmən başa çatdı. Altı il davam edən, milyonlarla insanın həyatına son qoyan və dünyanın siyasi xəritəsini dəyişdirən müharibənin son səhifəsi həmin gün Yaponiyanın təslim aktını imzalaması ilə yazıldı.
Bu tarix təkcə bir müharibənin sonunu deyil, həm də yeni dünya nizamının başlanğıcını ifadə edirdi.
Müharibəyə aparan yol
İkinci Dünya müharibəsi 1 sentyabr 1939-cu ildə nasist Almaniyasının Polşaya hücumu ilə başladı. Qısa müddət ərzində Avropanın böyük hissəsi müharibənin təsirinə məruz qaldı. Daha sonra qarşıdurma Asiya, Afrika və Sakit okean regionlarına yayıldı.
Müharibədə iki əsas blok — Müttəfiq dövlətlər və Ox dövlətləri — qarşı-qarşıya gəldi. ABŞ, Sovet İttifaqı, Böyük Britaniya, Çin və Fransa kimi dövlətlər Müttəfiqlər cəbhəsində, Almaniya, İtaliya və Yaponiya isə Ox dövlətləri sırasında yer alırdı.
Avropada qələbə, lakin müharibənin davamı
1945-ci ilin yazında Almaniyanın məğlubiyyəti artıq qaçılmaz görünürdü. Sovet qoşunlarının Berlinə daxil olması və Qərb müttəfiqlərinin Almaniya ərazisində irəliləməsi nəticəsində nasist Almaniyası süqut etdi.
Almaniya 8 may 1945-ci ildə qeyd-şərtsiz təslim oldu. Bununla Avropada müharibə başa çatdı.
Lakin dünyanın digər tərəfində döyüşlər hələ davam edirdi.
Xirosima və Naqasakinin faciəsi
Yaponiyanın müharibədən çıxması üçün aparılan proses 1945-ci ilin avqustunda ən faciəli mərhələlərindən birinə çatdı.
6 avqust 1945-ci ildə ABŞ Xirosimaya, 9 avqustda isə Naqasakiyə atom bombası atdı. Partlayışlar şəhərlərdə böyük dağıntılara və kütləvi insan tələfatına səbəb oldu.
Bu hadisələr bəşəriyyət tarixində nüvə silahının müharibədə ilk və indiyədək yeganə dəfə istifadə edilməsi kimi qalır.
Eyni zamanda Sovet İttifaqı 8 avqustda Yaponiyaya müharibə elan etdi və ertəsi gün Yaponiyanın işğal etdiyi Mancuriyaya qarşı hərbi əməliyyata başladı.
Yaponiya təslim olur
Baş verən hadisələr fonunda Yaponiya hökuməti təslim olmaq qərarına gəldi.
15 avqust 1945-ci ildə imperator Hirohito Yaponiyanın təslim olduğunu radio ilə elan etdi. Bununla faktiki olaraq döyüş əməliyyatları dayandırıldı.
Lakin müharibənin hüquqi və rəsmi sonu hələ qarşıda idi.
2 sentyabr — tarixi imza
2 sentyabr 1945-ci ildə Yaponiyanın təslim aktı Tokio körfəzində ABŞ-ın “USS Missouri” döyüş gəmisinin göyərtəsində imzalandı.
Yaponiyanın nümayəndə heyəti sənədə imza ataraq ölkənin Müttəfiq dövlətlər qarşısında qeyd-şərtsiz təslim olduğunu rəsmiləşdirdi.
Məhz bu sənəd İkinci Dünya müharibəsinin rəsmi sonu hesab olunur.
Beləliklə, 1939-cu ildə başlayan və altı il davam edən qlobal münaqişə sona çatdı.
Müharibənin ağır nəticələri
İkinci Dünya müharibəsi bəşər tarixinin ən dağıdıcı münaqişələrindən biri oldu. Müxtəlif hesablamalara görə, təxminən 70–85 milyon insan həyatını itirdi.
Milyonlarla insan yaralandı, evindən didərgin düşdü və müharibənin ağır nəticələri ilə üzləşdi. Şəhərlər dağıdıldı, iqtisadiyyatlar çökdü, milyonlarla insanın həyatı kökündən dəyişdi.
Holokost nəticəsində təxminən 6 milyon yəhudi sistemli şəkildə öldürüldü. Bununla yanaşı, nasist rejiminin digər təqib etdiyi qrupların nümayəndələri də kütləvi qətllərin qurbanı oldular.
Yeni dünya nizamı
Müharibənin başa çatması beynəlxalq münasibətlərdə də yeni mərhələ yaratdı.
ABŞ və Sovet İttifaqı dünyanın iki əsas supergücünə çevrildi. Avropa ölkələrinin siyasi və iqtisadi gücü ciddi şəkildə zəiflədi. Ardınca ABŞ və SSRİ arasında uzunmüddətli geosiyasi qarşıdurma — Soyuq müharibə dövrü başladı.
1945-ci ildə isə beynəlxalq sülhün və təhlükəsizliyin qorunması məqsədilə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı yaradıldı.
2 sentyabrın tarixi əhəmiyyəti
2 sentyabr 1945-ci il tarixdə sadəcə təslim aktının imzalandığı gün deyil. Bu tarix bəşəriyyətə müharibənin hansı miqyasda fəlakətə çevrilə biləcəyini xatırladan günlərdən biridir.
İkinci Dünya müharibəsinin başa çatmasından onilliklər keçsə də, onun nəticələri bu gün də dünya siyasətində, beynəlxalq hüquqda və dövlətlərarası münasibətlərdə özünü göstərir.
2 sentyabr 1945-ci ildə imzalanan bir neçə səhifəlik sənəd altı illik müharibənin sonunu rəsmiləşdirdi. Lakin müharibənin dünyada buraxdığı izlərin silinməsi üçün daha uzun illər lazım oldu.
Elmira Ağayeva
