Bir kadrda donan zaman: Fotoqrafiya necə həyatımızın yaddaşına çevrildi?

Bəzən bir fotoşəkil min sözdən daha çox danışır. Bir baxış, bir təbəssüm, küçədə təsadüfən tutulmuş bir an, illər əvvəl çəkilmiş ailə fotosu… Zaman keçir, insanlar dəyişir, şəhərlər yenilənir, amma bir kadr həmin anı olduğu kimi qoruyub saxlayır.

Bu gün — 19 avqust Dünya Fotoqrafiya Günüdür. Fotoqrafiyanın tarixi isə sadəcə texnologiyanın inkişafı deyil, insanın zamanı “saxlamaq” istəyinin tarixidir.

İlk fotoqrafiya nümunələrinin yaranmasından bu gün cibimizdə daşıdığımız yüksək keyfiyyətli kameralara qədər uzun bir yol keçilib. XIX əsrdə foto çəkmək həm çətin, həm də vaxt aparan proses idi. İlk dövrlərdə bir fotoşəklin hazırlanması üçün uzun müddət gözləmək lazım gəlirdi. Bu gün isə bir toxunuşla saniyənin ən kiçik hissəsini belə görüntüyə çevirmək mümkündür.

Maraqlıdır ki, Dünya Fotoqrafiya Gününün 19 avqustda qeyd olunmasının səbəbi də fotoqrafiya tarixinin mühüm hadisələrindən biri ilə bağlıdır. 1839-cu il avqustun 19-da Fransada Lui Dagerin hazırladığı dagerotip prosesinin ictimaiyyətə təqdim edilməsi fotoqrafiyanın inkişafında mühüm mərhələ hesab olunur.

Amma fotoqrafiyanın əsl gücü texnologiyada deyil.

Fotoqrafiya bizə keçmişi xatırladır. Uşaqlığımızı, artıq aramızda olmayan insanları, dəyişmiş küçələri, əvvəlki həyatımızı bir kadrda yenidən qarşımıza çıxarır. Bəzən illərlə danışılmayan bir hekayəni təkcə bir fotoşəkil danışa bilir.

Bu səbəbdən fotoqraf yalnız kameranın arxasında dayanan insan deyil. O, əslində, zamanın şahididir. Jurnalist üçün isə foto daha böyük məna daşıyır — hadisənin yalnız təsvirini deyil, onun emosiyasını da çatdırır.

Müasir dövrdə demək olar ki, hər kəs foto çəkə bilir. Telefon kameraları fotoqrafiyanı gündəlik həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevirib. Lakin yaxşı foto çəkmək hələ də sadəcə düyməyə basmaq demək deyil. Doğru anı görmək, işığı hiss etmək, kadr qurmaq və ən əsası, görüntünün danışdığı hekayəni anlamaq lazımdır.

Bəlkə də buna görə fotoqrafiyanın ən böyük möcüzəsi texnologiyanın nə qədər inkişaf etməsində deyil. Əsas möcüzə budur: insanın bir anlıq yaşadığı hiss illər sonra belə bir şəkilin içində bizimlə danışmağa davam edir.

Çünki zaman keçir, foto isə qalır...

Elmira Ağayeva