Dramın ortasında doğulan şah əsər: Frida Kalonun avtoportretində heyvanların gizli dili
Kolibri quşu, örümçəyə bənzər meymun, qara pişik və iynəcələr... İkonik 1940-cı il tablosundakı heyvan obrazları rəssamın yaşadığı travmalar, dözümlülük və iddialı arzuları haqqında nə deyir?
Bu gün "Fridamaniya" bütün gücü ilə davam edir. Meksikalı rəssam Frida Kalonun məşhurluğu ölümündən (1954-cü ildə, 47 yaşında) sonra daha da möhkəmləndi və o, bu gün də mədəniyyət aləmində varlığını parlaq şəkildə qoruyub saxlayır. Onun cəsur, ehtiraslı, ilk baxışdan təsir edən, eyni zamanda incə detallarla işlənmiş əsərləri müasir rəssamlara və fəallara ilham verir, saysız-hesabsız suvenir və məhsulların bəzəyinə çevrilir.
Kalonun təlatümlü həyat hekayəsi - ağır qəza nəticəsində aldığı zədələr, ömürlük əlilliyi, rəssam Dyoqo Rivera ilə fırtınalı nikahı, həmçinin qadınlar və kişilərlə yaşadığı çoxsaylı sevgiləri onun təsirli avtoportretlərində öz əksini tapıb. Onun yaradıcılığı avtoportret janrında bir inqilab edib: formal duruşları axıcı ifadə vasitəsinə çevirərək incəsənətə çəkinmədən nümayiş etdirilən gözəlliyi, qapalı qalmış travmaları və ehtiraslı arzuları gətirdi.
Rəssamın çəkdiyi 55 avtoportretin böyük bir hissəsində heyvanlar yer alır. "Tate Modern" qalereyasında keçirilən "Frida: İkonanın yaranması" adlı yeni sərginin mərkəzi eksponatı onun 1940-cı ilə aid heyranedici şah əsəri - "Tikanlı boyunbağı və kolibri quşu ilə adsız avtoportret"dir.
Bu təsirli əsər Kalonun həyatı haqqında zəngin məlumat mənbəyidir. Tablodakı heyvan obrazlarının dərinliyinə vararaq rəssamın ən gizli həssaslıqlarını, daxili gücünü və ehtiraslarını kəşf etmək mümkündür. Eyni zamanda, bu portret rəssamın öz sevimli canlılarının onun həyatında oynadığı mühüm rola da işıq tutur.
Əsərin arxa planını təşkil edən sıx, təravətli yarpaqlar sanki tropik bir istilik saçır; tünd-yaşıl yarpaqlar Kalonun ətrafındakı heyvanların tünd tonları ilə təzad yaradır. Bununla belə, həmin heyvanlar da inanılmaz dərəcədə detallı işlənib - pişiyin parıldayan gözləri və qabarmış tükləri ilə qabartdığı beli, meymunun dominatesilə diqqət kəsildiyi dəcəl baxışları buna misaldır. Burada biz Kalonun özü ilə üz-üzə, tam yaxınlıqdayıq: onun albalı kimi qızarmış yanaqları və dodaqları; yaxalığından aşağı sızan tündləşmiş qan damcıları; və yaşadığı əzablar qarşısında simasındakı təmkinli, dəyanətli ifadə...
Bu xüsusi tablo böyük bir həyəcan və dramın ortasında ərsəyə gəlib. Kalonun Riveradan yeni boşandığı (onlar elə həmin ilin sonuna yaxın yenidən evlənəcəkdilər) və amerikalı fotoqraf Nikolas Murey ilə uzun müddət davam edən sevgisinin də başa çatdığı bir dövr idi.
Zəri Bayramlı