Günəş enerjisi nüvə enerjisini geridə qoyur: Sürətli artımın səbəbləri
Günəş enerjisi son illərdə gözləniləndən daha sürətlə inkişaf edərək dünyanın əsas elektrik enerjisi mənbələrindən birinə çevrilib. Ember enerji analitik mərkəzinin məlumatlarına görə, 2025-ci ildə qlobal günəş enerjisi istehsalı nüvə enerjisini geridə qoyub. 2026-cı ilin sentyabrına qədər olan son 12 ayın göstəriciləri isə günəş enerjisinin nüvə enerjisindən 13 faiz daha çox elektrik istehsal etdiyini göstərir.
Mütəxəssislər bu sürətli artımın əsas səbəbləri arasında günəş panellərinin ucuzlaşmasını, istehsal texnologiyalarının təkmilləşdirilməsini və enerji təhlükəsizliyinə artan ehtiyacı qeyd edirlər. Xüsusilə Çində istehsalın genişlənməsi və panellərin qiymətinin aşağı düşməsi günəş enerjisinin daha əlçatan olmasına şərait yaradıb. 2023–2024-cü illərdə panellərin qiymətində qeydə alınan kəskin azalma bu sahənin inkişafını daha da sürətləndirib.
Günəş enerjisinin yayılması yalnız Çinlə məhdudlaşmır. ABŞ-də günəş elektrik stansiyalarının sayı artır, Hindistanda isə son iki ildə artan elektrik enerjisi tələbatının təxminən 60 faizi yeni günəş enerjisi istehsalı hesabına qarşılanıb. Avstraliyada da dörd milyondan çox ev təsərrüfatı günəş panellərindən istifadə edir.
Pakistan və Livan kimi ölkələrdə günəş enerjisinə marağın artması isə elektrik şəbəkələrinin etibarsızlığı və ənənəvi yanacağın bahalaşması ilə əlaqələndirilir. Pakistanda günəş enerjisinin elektrik istehsalındakı payı 2019-cu ildə 2 faizdən az olduğu halda, hazırda 24 faizə çatıb. Ucuz günəş panelləri ev təsərrüfatlarına bahalı elektrik enerjisindən asılılığı azaltmaq imkanı verir.
Batareya texnologiyalarının inkişafı da günəş enerjisinin geniş yayılmasında mühüm rol oynayır. Batareyalar gün ərzində istehsal olunan elektrik enerjisini saxlayaraq axşam saatlarında istifadə etməyə imkan verir. Bununla belə, enerjinin uzun müddət saxlanılması, mövsümi dəyişikliklər və elektrik şəbəkələrinin uyğunlaşdırılması hələ də əsas problemlər sırasındadır.
Günəş enerjisinin inkişafı elektrik nəqliyyat vasitələrinin və digər elektriklə işləyən sistemlərin yayılmasına da təkan verir. Eyni zamanda, balkonlarda quraşdırılan kiçik panellər, kənd təsərrüfatı ilə günəş enerjisini birləşdirən aqrovoltaik sistemlər və üzən günəş elektrik stansiyaları bu texnologiyanın tətbiq imkanlarını genişləndirir.
Mütəxəssislərin fikrincə, günəş enerjisinin qarşıdakı illərdə də böyüməsi gözlənilir. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin proqnozuna əsasən, 2030-cu ilə qədər günəş enerjisi istehsalı 2025-ci illə müqayisədə ikiqat arta və hidroenerjini geridə qoyaraq dünyanın üçüncü ən böyük elektrik enerjisi mənbəyinə çevrilə bilər.
Bununla yanaşı, Çində günəş panellərinin istehsalı və satış siyasətindəki dəyişikliklər, eləcə də idxal məhdudiyyətləri bu inkişafın sürətinə təsir göstərə bilər. Buna baxmayaraq, günəş enerjisinin ucuzlaşması və geniş yayılması qlobal enerji sistemində mühüm dəyişikliklər yaradır. Bu proses həm qalıq yanacaqlardan asılılığın azaldılması, həm də iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə baxımından əhəmiyyətli hesab olunur.
Arzum Ağazadə
