Kanadanın Avropa İttifaqına “assosiativ üzvlüyü” gündəmdədir: Hələ zəmanət yoxdur
Kanadanın Avropa İttifaqına (Aİ) qoşulacağı ilə bağlı Avropada müxtəlif xəbərlər yayılsa da, söhbət tamhüquqlu üzvlükdən deyil, “assosiativ üzvlük” ideyasından gedir.
Kanadanın Baş naziri Mark Karni cümə axşamı Avropa Parlamentində çıxışı zamanı bildirib ki, Kanada və Avropa strateji imkanların bütün istiqamətləri üzrə sıx əməkdaşlıq etməklə strateji müstəqilliklərini təmin etməlidirlər.
Karni Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula fon der Lyayenin Kanadanın Aİ-nin ilk assosiativ üzvü olması ilə bağlı dəvətinə müsbət münasibət bildirib.
Aİ ilə Kanada arasında artıq genişmiqyaslı ticarət sazişi – CETA qüvvədədir. Bununla belə, Karni enerji və iqtisadi təhlükəsizlik, kritik və xammal resursları, təhsil, texnologiya və süni intellekt sahələrində əlavə əməkdaşlığın, eləcə də müdafiə əlaqələrinin tərəflərin təhlükəsizliyinə töhfə verəcəyini vurğulayıb.
Kanada və Aİ ABŞ və Çin arasındakı rəqabətin, eləcə də transmilli fəaliyyət göstərən texnologiya nəhənglərinin yaratdığı təzyiqi getdikcə daha çox hiss edir.
Karni assosiativ üzvlük ideyasının üçüncü supergüc yaratmaq və ya hər hansı dövlətə qarşı blok formalaşdırmaq məqsədi daşımadığını bildirib.
“Biz sıfır məbləğli razılaşmaların tərəfdarı deyilik”, – deyə Karni qeyd edib. O, oxşar mövqeyə malik ölkələrin bir araya gələrək, qlobal idarəetmənin yeni çoxtərəfli formasını yaratmasını təklif edib.
Karniyə görə, ölkələr yalnız birgə fəaliyyət göstərməklə və təcridçilikdən uzaq durmaqla mühüm imkanlardakı boşluqları aradan qaldıra, güclənə və milli suverenliklərini təmin edə bilərlər.
Karni çıxışında Avropada qarşıdakı seçkilərə və qitədə millətçi siyasi qüvvələrin artan təsirinə də işarə edib. Onun sözlərinə görə, müxtəlif ölkələrdə səslənən milli yönümlü siyasi şüarlar ABŞ Prezidenti Donald Trampın “Amerikanı yenidən möhtəşəm et” çağırışını xatırladır.
Karni Avropa Parlamentində çıxış edərkən alqışlarla qarşılanıb.
Lakin Atlantik okeanının o tayında yanaşma fərqli olub. Donald Tramp çərşənbə günü Aİ-nin assosiativ üzvlük təklifini rədd edib, belə bir razılaşmanın həyata keçməsi halında “çox yüksək tariflər” tətbiq edə biləcəyini bildirib və bunu “düşmənçilik aktı” kimi qiymətləndirə biləcəyini xəbərdar edib.
Bununla yanaşı, Trampın mövqeyi Kanada ilə Aİ arasında yaxınlaşmanı sürətləndirən amillərdən biri kimi təqdim olunur.
ABŞ ənənəvi olaraq həm Kanada, həm də Aİ üçün əsas ticarət tərəfdaşı və müdafiə müttəfiqi hesab olunur. Lakin Ottava hazırda Ağ Ev ilə ticarət məsələsində gərginlik yaşayır. Kanada və Aİ Vaşinqtonun gömrük tariflərindən siyasi və iqtisadi təzyiq vasitəsi kimi istifadə etdiyini düşünür.
Tərəflər həmçinin təhlükəsizlik və müdafiə məsələlərində ABŞ-a əvvəlki səviyyədə arxalana bilməyəcəklərindən narahatdırlar.
Kanada Aİ ilə əlaqələrini yaxınlaşdırmağa çalışan yeganə ölkə deyil. ABŞ-ın daha az proqnozlaşdırılan tərəfdaşa çevrilməsindən narahat olan Yaponiya və Cənubi Koreyanın da Aİ ilə daha sıx əlaqələrə maraq göstərdiyi bildirilir.
Aİ isə öz növbəsində Hindistan, İndoneziya və Yaponiya ilə yeni ticarət sazişləri bağlamaqla tərəfdaşlıqlarını şaxələndirməyə çalışır.
Bununla belə, Kanadanın Aİ-də assosiativ üzvlüyünün reallaşacağına hələ heç bir zəmanət yoxdur. Belə bir razılaşma Aİ-nin 27 üzv dövlətinin hər biri tərəfindən təsdiqlənməlidir.
Assosiativ üzvlüklə bağlı hazırda hüquqi presedent mövcud deyil. Danışıqların uzun çəkə biləcəyi, həmçinin polad tarifləri kimi məsələlərdə maraq toqquşmalarının yarana biləcəyi bildirilir.
May ayında Almaniyanın Aİ-yə tam üzvlük istəyən Ukraynaya assosiativ üzvlük statusunun verilməsi ilə bağlı təklifi də digər üzv ölkələrin etirazı ilə qarşılaşıb.
Fransa hökuməti də daxil olmaqla bəzi ölkələr Aİ-yə üzv olmayan dövlətlərin “həddindən artıq əlverişli” şərtlər əldə etməsinə qarşı çıxır. Onlar bunun Avroskeptik qüvvələrin seçiciləri Aİ-dən çıxmağa çağırmasına şərait yarada biləcəyindən ehtiyat edirlər.
Beləliklə, “assosiativ üzvlük” hələlik yalnız bir anlayış və təklif olaraq qalır. Çin, ABŞ və Rusiya kimi güclərdən gələn təzyiqlər fonunda Aİ özünün ənənəvi qaydalara əsaslanan strukturunda çevikliyi artırmaq və onunla daha sıx əməkdaşlıq etmək istəyən ölkələr üçün yeni formatlar yaratmaq təzyiqi ilə üzləşir.
Mənbə: BBC NEWS
