Muğamın səsi ilə tarixdən gələcəyə — 26 Avqust Beynəlxalq Muğam Günüdür
Bu gün — 26 avqust Beynəlxalq Azərbaycan Muğamı Günü və İpək Yolu üzərində yerləşən ölkələrin musiqisi günü kimi qeyd olunur. Bu tarix 2010-cu ildə Kanadanın Niaqara şəhərinin meriyası və Beynəlxalq Niaqara Musiqi Festivalının rəhbərliyi tərəfindən təsis edilib.
Muğam sadəcə musiqi deyil. O, əsrlər boyu formalaşan milli yaddaşın, duyğuların və həyat fəlsəfəsinin səsə çevrilmiş ifadəsidir. Tarın, kamançanın və xanəndənin səsində bəzən bir xalqın sevinci, bəzən nisgili, bəzən də min illik tarixinin izləri eşidilir.
Azərbaycan muğamının əsas dəsgahları — “Rast”, “Şur”, “Segah”, “Çahargah”, “Bayatı-Şiraz”, “Şüştər” və “Humayun” — bu zəngin musiqi irsinin müxtəlif çalarlarını özündə birləşdirir. Muğamın gücü isə onun yalnız nota bağlı olmamasında, ifaçıya improvizasiya və duyğunu özünəməxsus şəkildə ifadə etmək imkanı verməsindədir.
Bu sənətin yaşadılmasında Azərbaycanın böyük xanəndələrinin müstəsna rolu olub. Xan Şuşinski, Seyid Şuşinski, Zülfi Adıgözəlov, Hacıbaba Hüseynov, Yaqub Məmmədov və İslam Rzayev kimi ustadlar öz ifaları ilə muğam məktəbinin formalaşmasına və inkişafına böyük töhfə veriblər.
Sonrakı nəsillər isə bu ənənəni yeni nəfəs ilə davam etdirib. Arif Babayev, Əlibaba Məmmədov, Canəli Əkbərov, Səkinə İsmayılova, Mənsum İbrahimov və digər sənətkarlar muğamı həm ölkə daxilində, həm də beynəlxalq səhnələrdə yaşadıblar. Arif Babayev xüsusilə Qarabağ xanəndəlik məktəbinin görkəmli nümayəndəsi kimi özünəməxsus ifa üslubu ilə seçilib.
Muğamın dünyaya tanıdılmasında isə Alim Qasımovun adı xüsusi qeyd olunmalıdır. O, 1999-cu ildə UNESCO-nun Beynəlxalq Musiqi Şurasının mükafatına layiq görülüb və Azərbaycan muğamını dünyanın müxtəlif səhnələrində təmsil edib.
Bu sənətin bəşəri əhəmiyyətini UNESCO da təsdiqləyib. Azərbaycan muğamı Bəşəriyyətin Qeyri-Maddi Mədəni İrs üzrə Reprezentativ Siyahısına daxil edilərək artıq yalnız Azərbaycanın deyil, dünyanın mədəni sərvətlərindən biri kimi tanınıb.
İpək Yolu üzərində yerləşən xalqların musiqisi ilə eyni gündə qeyd olunması da təsadüfi deyil. Çünki əsrlər boyu bu yol yalnız ticarət və mədəniyyət deyil, həm də musiqi, melodiyalar və sənət ənənələri üçün körpü rolunu oynayıb.
26 avqust bir daha xatırladır: bəzi musiqilər sadəcə dinlənilmir, yaşanır. Muğam da Azərbaycan xalqının əsrlərdən gələn və gələcəyə ötürülən səsidir.
Elmira Ağayeva
