“Odisseya” haqqında bilməli olduqlarımız
Qədim yunan şairi Homerin “Odisseya” əsəri yenidən dünya ictimaiyyətinin diqqət mərkəzinə gəlib. Buna səbəb məşhur rejissor Kristofer Nolanın eyniadlı filmi ilə bağlı artan maraqdır. BBC Culture bu klassik epos barədə oxucuların bilməli olduğu əsas məqamları təqdim edib.
Ensiklopedik mənbələrə görə, “Odisseya” Homerin müəllifi hesab olunduğu iki böyük eposdan biridir. Əsərdə Troya müharibəsindən sonra İtaka hökmdarı Odisseyin vətənə qayıtmaq üçün keçdiyi on illik səyahət təsvir olunur. Tədqiqatçılar eposun eramızdan əvvəl VIII əsrdə formalaşdığını bildirirlər.
BBC-nin materialında diqqət çəkilən əsas məqamlar bunlardır:
Birinci, “Odisseya” qədim yunan ədəbiyyatının ən mühüm əsərlərindən hesab olunur. O, “İliada” ilə birlikdə Qərb ədəbiyyatının təməl mətnlərindən biri sayılır və əsrlərdir müxtəlif dillərə tərcümə edilir.
İkinci, əsərin əsas mövzusu qəhrəmanın evə dönüşüdür. Troya müharibəsindən sonra Odissey İtakaya qayıtmağa çalışarkən Siklop Polifem, Sirenlər, Kirke, Kalipso və digər mifoloji obrazlarla qarşılaşır. Bu səyahət insanın iradəsi, sədaqəti və dözümü üzərində qurulub.
Üçüncü, Odissey qədim yunan mifologiyasında fiziki gücündən çox zəkası ilə seçilən qəhrəman kimi tanınır. Troya atı planının müəllifi kimi göstərilən Odissey qarşılaşdığı çətinliklərin əksəriyyətini ağıllı qərarlar və strateji düşüncə sayəsində dəf edir.
Dördüncü, “Odisseya” dünya ədəbiyyatına və incəsənətinə böyük təsir göstərib. Əsərin motivlərindən romanlarda, teatrlarda, operalarda və filmlərdə dəfələrlə istifadə olunub. Mütəxəssislər onu ən çox şərh edilən klassik mətnlərdən biri hesab edirlər.
Beşinci, epos bu gün də aktuallığını qoruyur. Kristofer Nolanın “The Odyssey” filmi ilə bağlı xəbərlər Homerin əsərinə marağı yenidən artırıb. Mütəxəssislərin fikrincə, ailəyə bağlılıq, vətənə qayıdış, sədaqət və insanın özünü dərk etməsi kimi mövzular “Odisseya”nı müasir dövrdə də aktual saxlayır.
Qeyd edək ki, “Odisseya” UNESCO-nun dünya mədəni irsinin mühüm ədəbi nümunələrindən biri kimi qiymətləndirilir və bu gün də ali məktəblərdə klassik ədəbiyyatın əsas mətnlərindən biri kimi tədris olunur.
Fatimə Hüseynli
