Süni intellekt tətbiqlərinə yeni məxfilik qaydalarının gətirilməsi
Bir çox ölkələr süni intellekt sistemlərinin topladığı məlumatların həcmini azaltmaq və istifadəçilərin məlumat təhlükəsizliyini gücləndirmək üçün yeni qaydalar tətbiq etməyə başlayıb. Şirkətlərdən daha şəffaf işləmə mexanizmləri, məlumatların saxlanma müddətinə məhdudiyyətlər və istifadəçi icazələrinin genişləndirilməsi tələb olunur. Bu dəyişikliklər həm texnologiya sənayesində uyğunlaşma prosesini sürətləndirir, həm də rəqəmsal hüquqlar mövzularını gündəmə gətirir.
Mövzu ilə bağlı SMM mütəxəssisi Abbas Abbasov "İnformator.az" saytına açıqlamasında bildirib ki, AI sistemləri şəxsi məlumatları qorumaq üçün daha məsuliyyətli işləyəcək:
"Yeni qəbul edilən məxfilik qaydaları süni intellekt sistemlərinin fəaliyyətinə bir sıra ciddi məhdudiyyətlər gətirir. Artıq AI modelləri fərdi məlumatları sərbəst şəkildə toplamaq, sosial şəbəkələrdən avtomatik informasiya çıxarmaq və ya icazəsiz şəxsi məlumatlarla özünü təkmilləşdirmək imkanına malik olmayacaq. Qaydalar həmçinin tələb edir ki, süni intellekt hansı məlumatlarla öyrədildiyini, hansı mənbələrdən istifadə olunduğunu və qərarları hansı prinsiplərlə verdiyini daha açıq şəkildə göstərsin. Üz tanıma, davranış analizi və profil yaratma kimi yüksək riskli AI sistemləri isə yalnız sərt nəzarət altında, xüsusi icazələrlə fəaliyyət göstərə biləcək.
Şirkətlər üçün bu tələblərə uyğunlaşmaq həm texniki, həm hüquqi, həm də idarəetmə səviyyəsində dəyişikliklər deməkdir. Onlar ilk növbədə məlumat auditi apararaq topladıqları məlumatların növünü və istifadə qaydasını müəyyənləşdirməli, AI-in təlimində icazəsiz və ya həssas məlumatlardan istifadənin qarşısını almalıdır. “Privacy-by-design” prinsipi tətbiq edilərək sistemlər elə qurulmalıdır ki, məxfilik daha başlanğıcdan nəzərə alınsın. Eyni zamanda şirkətlər istifadəçilərə məlumatın necə toplandığını və hansı məqsədlə istifadə olunduğunu aydın şəkildə bildirməli, məlumatların silinməsi, düzəldilməsi və istifadəsinin məhdudlaşdırılması kimi funksiyaları gücləndirməlidirlər.
Bu qaydalar istifadəçilər üçün məlumat təhlükəsizliyini nəzərəçarpacaq dərəcədə artırır. Yeni sistemdə insanlar şəxsi məlumatlarının necə toplandığını və AI tərəfindən necə emal edildiyini daha şəffaf şəkildə görə biləcək. Avtomatik qərarlara etiraz etmək, məlumatların silinməsini tələb etmək, həssas informasiyanın istifadəsini məhdudlaşdırmaq kimi hüquqlar gücləndirilir. Şirkətlərin daha yüksək təhlükəsizlik standartlarına uyğun işləməsi isə şəxsi məlumatların oğurlanması, sızması və sui-istifadəsi riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Nəticədə həm AI sistemləri daha məsuliyyətli şəkildə işləyəcək, həm də istifadəçilərin şəxsi məlumatları daha güclü şəkildə qorunacaq".
Ayisə Şərifova
