Sehrli realizmin zirvəsi: "Yüz ilin tənhalığı"

"Yüz ilin tənhalığı" (Cien años de soledad)- Kolumbiya yazıçısı, Nobel mükafatı laureatı Qabriel Qarsiya Markesin 1967-ci ildə işıq üzü görən və dünya ədəbiyyatının incilərindən sayılan şah əsəridir.

Roman sehrli realizm (magical realism) cərəyanının zirvəsi hesab olunur. Əsərdə fantastik, möcüzəvi hadisələr gündəlik həyatın adiliyi ilə elə təbii şəkildə sintez edilir ki, oxucu üçün göydən səmavi yağışın yağması ilə sarı kəpənəklərin insanı izləməsi eyni dərəcədə inandırıcı görünür.

Roman xəyali Makondo kəndinin yaranması, çiçəklənməsi və tədricən məhv olması fonunda Buendia ailəsinin yeddi nəslinin taleyindən bəhs edir. Xose Arkadio Buendia və Ursula İquaran tərəfindən əsası qoyulan bu ailənin hər bir üzvü daxili tənha küyü və taleyin təkrar olunan qısır dövrü ilə mübarizə aparır.

Romanda qırmızı xətlə keçən əsas ideyalar bunlardır: ailə üzvlərinin hər biri izdihamın və ya böyük sevgilərin içində olsa belə, öz daxili dünyasında tənhadır. Ailəyə qoyulan adların (Xose Arkadio, Aurelyano) nəsildən-nəslə təkrar olunması xarakterlərin və faciəvi tale təkrarlarının simvoludur; Markes Latın Amerikasının qanlı, vətəndaş müharibələri, xarici istismar (banan şirkətinin qətliamı) və siyasi xaosla dolu tarixini Makondonun nümunəsində əks etdirir. Zaman burada xətti deyil, dövridir - tarix özünü yenidən təkrar edir; əsərdəki "yuxusuzluq epidemiyası" zamanı insanların hər şeyin adını və funksiyasını unutması Latın Amerikasının öz tarixi yaddaşını itirmək təhlükəsinə eyhamdır.

"Yüz ilin tənhalığı" yalnız bir ailənin dastanı deyil, bütövlükdə Latın Amerikasının kimlik, müstəmləkəçilik, siyasət və mifologiya ilə yoğrulmuş portretidir. Markes bu əsərlə regionun səssizliyini pozmuş, onun zəngin və bir o qədər də faciəvi daxili dünyasını bütün dünyaya tanıtmışdır.

Lalə Qafarova