Şəhərdə sürücülük mədəniyyəti: Təhlükəsizlik hara qədər təmin olunur?
Şəhər yollarında hər gün minlərlə avtomobil hərəkət edir və bu, həm sürücülər, həm piyadalar, həm də ictimai təhlükəsizlik üçün ciddi risklər yaradır. Sürət həddi, yol nişanlarına riayət, qəza vəziyyətində davranış və digər yol mədəniyyəti amilləri, həm də cəmiyyətin ümumi təhlükəsizlik səviyyəsini müəyyən edir.
Mövzu ilə bağlı “İnformator.az”a açıqlamasında nəqliyyat eksperti Adil Nəbiyev bildirib ki, ümumiyyətlə, yollarımızda yol hərəkəti iştirakçılarının əksəriyyəti çox aqressivdir:
“Əsəbi piyada və ya sürücü heç bir halda biri-birinə mədəni davrana biməz. Əvvəlcə bu cür davranışın nə ilə əlaqəli olduğuna nəzər salmaq lazımdır. Problemləri olan insanlarımız piyada olsun, sürücü olsun fərqi yoxdur, fikirli hərəkətdə olan zaman xırda bir səhv edən görən kimi əsəbi olduğunu biruzə verir. Yəni insanlarımızın yaşayış tərzi də yollarda müşahidə olunur. Bu tək bizdə deyil, bir neçə ölkədə bu cürdür. Şəhərdə sürücülük mədəniyyəti təkcə sükan arxasında olan insanların davranışı ilə məhdudlaşmır. Bu anlayış bütövlükdə cəmiyyətin təhlükəsizlik anlayışını, qanuna münasibətini və qarşılıqlı hörmət səviyyəsini əks etdirir. Böyük şəhərlərdə nəqliyyat axınının sıxlığı artdıqca, sürücülük mədəniyyətinin zəif və ya güclü olması daha qabarıq şəkildə hiss olunur. Təəssüf ki, real vəziyyət onu göstərir ki, təhlükəsizlik bir çox hallarda yalnız yol infrastrukturu və texniki vasitələrlə təmin olunmağa çalışılır, insan amili isə arxa planda qalır. Mövcud şəraitdə şəhərdə sürücülük mədəniyyətini orta və ya qənaətbəxş səviyyədə qiymətləndirmək çətindir. Bir çox sürücülər üçün qaydalar təhlükəsizlik mexanizmi deyil, cərimədən yayınmaq vasitəsi kimi qəbul olunur. Sürət həddinin aşılması, ani zolaq dəyişmələri, dönmə siqnallarından istifadə etməmək, piyada keçidlərinə məhəl qoymamaq artıq gündəlik mənzərəyə çevrilib”.
Müsahibimiz həmçinin qeyd edib ki, bu davranışlar tək-tək hallar deyil, sistemli problem kimi özünü göstərir və şəhər mühitində gərginlik yaradır:
“Xüsusilə pik saatlarda aqressiv idarəetmə, səbirsizlik və qarşılıqlı hörmətsizlik yol hərəkətinin əsas problemlərindən birinə çevrilir. Yol hərəkəti qaydalarına əməl edilməməsi birbaşa olaraq ağır nəticəli qəzaların baş verməsinə səbəb olur. Sürət həddinin aşılması ölüm və ağır xəsarətlə nəticələnən toqquşmaların əsas səbəblərindəndir. Qırmızı işıqda keçmə və yol ayrıcında üstünlük qaydalarına riayət etməmək isə əsasən yan və ön-yan zərbələrlə müşayiət olunan qəzalara gətirib çıxarır. Təhlükəsizlik kəmərindən istifadə etməmək və mobil telefondan diqqətsiz şəkildə istifadə isə qəza anında riskləri daha da artırır. Bu cür pozuntuların nəticəsində yalnız sürücülər deyil, günahsız piyadalar və sərnişinlər də zərər görür. Sürücülərin və piyadaların yol davranışını formalaşdıran amillər çoxşaxəlidir. İlk növbədə, ailə və sosial mühitdə formalaşan davranış modelləri böyük rol oynayır. İnsan qaydalara əməl etməyin vacibliyini uşaqlıqdan görmürsə, onu sonradan yalnız cərimə ilə dəyişmək çətin olur. Digər mühüm amil təlim və maarifləndirmə səviyyəsidir. Sürücülük vəsiqəsi alma prosesi çox vaxt bilik və bacarıqdan daha çox formal mərhələ kimi qəbul edilir. Piyadalar arasında da yol mədəniyyəti ilə bağlı ciddi boşluqlar mövcuddur: keçidlərdən kənar keçmək, işıqfor siqnallarına məhəl qoymamaq adi hal sayılır. Nəticə etibarilə, şəhərdə sürücülük mədəniyyəti və ictimai təhlükəsizlik bir-birindən ayrı anlayışlar deyil. Təhlükəsizlik yalnız radar, kamera və cərimələrlə təmin oluna bilməz. Davamlı maarifləndirmə, real sürücülük təlimləri, ictimai qınaq mexanizmi və ən əsası, hər bir yol iştirakçısının şəxsi məsuliyyət hissi olmadan bu problemi kökündən həll etmək mümkün deyil. Yol mədəniyyəti inkişaf etmədikcə, şəhər nəqliyyatı risk mənbəyi olaraq qalacaq və təhlükəsizlik yalnız kağız üzərində təmin olunan sayılacaq”.
Banuçiçək Məmmədova
