Şirniyyat istehlakında artım və sağlamlıq riskləri
Dünya üzrə, xüsusilə də gənclər arasında şirniyyat və şəkərli məhsullara maraq getdikcə artır. Marketlərdə müxtəlif rəngli, cəlbedici qablaşdırmalar, desert kafenlərinin çoxalması və sosial şəbəkələrdə “food trend”lər insanları daha çox şirniyyat istehlakına yönəldir. Lakin bu artım həm diş sağlamlığı, həm də diabet və artıq çəki kimi problemlərin yaranmasına səbəb olur. Araşdırmalar göstərir ki, gündəlik şəkər limiti çox vaxt aşılır və bu da uzunmüddətli fəsadlara yol açır. Buna baxmayaraq, bəzi dietoloqlar balanslı şəkildə və təbii şəkər mənbələri ilə şirniyyatın tamamilə qadağan edilməsinin doğru olmadığını bildirir.
Mövzu ilə bağlı aşpaz Arzu Şərifzadə "İnformator.az" saytına açıqlamasında bildirib ki, şirniyyata olan meyilliyin müxtəlif səbəbləri var:
"Azərbaycan gəncləri arasında şirniyyata olan marağın artması müxtəlif sosial, psixoloji və marketinq amilləri ilə sıx bağlıdır. Gənclərin şirniyyatlara olan meylinin güclənməsinin əsas səbəbləri arasında təhsil, karyera və şəxsi həyatla bağlı yüksək stress səviyyəsi xüsusi yer tutur. Şirniyyatlar, tərkiblərindəki şəkərin köməyi ilə beyində xoşbəxtlik hissi verən serotonin kimi neyrotransmiterlərin ifrazını stimullaşdırır, bu da onları stresslə mübarizədə qısa müddətli "rahatlıq qidası"na çevirir. Bundan əlavə, insan orqanizmi təbii olaraq şirin dada meyllidir və hazırkı yüksək şəkər və yağ tərkibli şirniyyatlar çox güclü dad məmnuniyyəti yaradaraq istehlak vərdişini gücləndirir. Şirniyyatlar Azərbaycanda həm də bayramların, qonaqlıqların və sosial görüşlərin ayrılmaz hissəsi olmaqla sosiallaşma prosesində qəbul edilmiş bir elementdir, üstəlik onların asan əlçatan olması və nisbətən uyğun qiymətə satılması istehlakı artırır.
Bu istehlakın artmasında sosial şəbəkələr güclü katalizator rolunu oynayır. Instagram və TikTok kimi platformalarda estetik cəhətdən gözəl, rəngli və bəzəkli tortların, peçenyelərin və dondurmaların yüksək keyfiyyətli fotoları və videoları (tez-tez "food porn" adlanır) yayımlanır. Bu vizual təqdimat gənclərdə güclü arzu hissi oyadır. Eyni zamanda, məşhur bloggerlər və influenserlər müxtəlif qənnadı məhsullarını tərifləyir və ya reklam edir, gəncləri bu tövsiyələrə əməl etməyə sövq edirlər. Xüsusi şirniyyat növlərinin trendə çevrilməsi isə gənclərin bu trendlərdən kənarda qalmamaq (FOMO) qorxusu ilə həmin məhsulları alıb öz sosial səhifələrində paylaşmasına səbəb olur. Nəhayət, sosial şəbəkələr vasitəsilə şirniyyatları bir toxunuşla evə sifariş etmək imkanı impulslu alışları artırır.
Şəkərli şirniyyatların sağlamlığa mənfi təsirlərini azaltmaq üçün bir sıra sağlam alternativlər mövcuddur. Təbii şirinləşdiricilər qrupuna az miqdarda bal, liflə zəngin olan xurma və ya steviya kimi təbii şirinləşdiricilər daxildir. Ən yaxşı alternativlərdən biri isə təzə və ya qurudulmuş meyvələr (ərik, alma, üzüm) və giləmeyvələrdir (çiyələk, moruq). Onlar təbii şəkər (fruktoza) ilə yanaşı, yüksək miqdarda vitaminlər, minerallar və lif ehtiva edir, şəkər arzusunu doyurur. Qənnadı məhsulları kateqoriyasında isə qara şokolad (kakao tərkibi 70% və daha yüksək) və evdə hazırlanan ovsyanka peçenyeləri daha sağlam seçimdir. Həmçinin, təbii qatıq və ya yunan qatığı kimi zülalla zəngin süd məhsulları meyvə və ya bal ilə qarışdırılaraq istehlak edildikdə toxluq hissini uzadır və vacib qida elementləri təmin edir".
Ayisə Şərifova
