Sosial şəbəkələrdə yeni təhlükə
Sosial şəbəkələrdə deepfake videoların sürətlə yayılması yeni təhlükə mənbəyinə çevrilib. Süni intellektlə hazırlanan bu videolar həqiqi insanın simasını və səsini real şəkildə təkrarladığı üçün istifadəçilər arasında çaşqınlıq yaradır. Son aylarda həm məşhurlar, həm də adi insanlar deepfake manipulyasiyalarının hədəfinə çevrilir. Bu isə informasiya təhlükəsizliyi, şəxsi həyatın qorunması və cəmiyyətin etibarına ciddi təsir göstərir.
Mövzu ilə bağlı blogger Nuranə Merdiyeva "İnformator.az" saytına açıqlamasında bildirib ki, sosial mediada gördüyümüz hər şeyə inanmaq lazım deyil, çünki həqiqət olmaya bilər:
“Deepfake texnologiyasının sosial şəbəkələrdə bu qədər sürətlə yayılması artıq internet mühitində ən ciddi problemlərdən birinə çevrilib. Məsələ ondadır ki, əvvəllər ancaq peşəkarların edə bildiyi saxta videolar indi adi mobil tətbiqlərlə bir neçə dəqiqəyə hazırlana bilir. Bu əlçatanlıq deepfake-i həm əyləncə, həm də manipulyasiya alətinə çevirir. İnsanlar viral effekt yaratmaq, daha çox izlənmə qazanmaq və bəzən sadəcə “şou” yaratmaq üçün bu texnologiyadan geniş istifadə edirlər. Sosial şəbəkələrin sürətli yayılma mexanizmi isə deepfake-in “bir gecədə trend” olmasına şərait yaradır.
Lakin problem təkcə populyarlıq deyil. Süni şəkildə yaradılmış videolar informasiya məkanında ciddi çaşqınlıq yaradır. İnsanlar gördüklərinə inanmağa öyrəşdiyi üçün manipulyasiya çox asan baş tutur. Bir siyasətçinin ağzından deyilməmiş sözlərin montaj edilməsi, məşhurların nüfuzuna zərbə vurmaq üçün qeyri-etik videolar hazırlanması, hətta adi insanların belə hədəfə çevrilməsi informasiya təhlükəsizliyini zəiflədir. Cəmiyyət həqiqətlə yalanı ayırd etməkdə çətinlik çəkdikcə “nəyin doğru olduğu” məsələsi müzakirədən çox şübhəyə çevrilir. Bu isə həm ictimai etimadı, həm mediaya inamı, həm də sosial sabitliyi zədələyir.
Deepfake riskinə qarşı həm platformaların, həm də istifadəçilərin üzərinə böyük məsuliyyət düşür. Sosial şəbəkələr məzmunu avtomatik tanıyan süni intellekt filtrlərini gücləndirməli, saxta videolara “synthetic content” işarəsi qoymalı və fakt-yoxlama qurumları ilə daha sıx işləməlidir. İstifadəçilər isə paylaşdıqları videonun mənbəyini yoxlamadan, sadəcə emosiyaya qapılaraq yayımlamamağı öyrənməlidir. Çünki informasiya savadlılığı artıq hər birimizin şəxsi təhlükəsizliyi qədər vacibdir.
Bir blogger kimi deyə bilərəm ki, deepfake-lər internetdə təkcə kontent deyil, həm də məsuliyyətdir. Nəyi paylaşdığımız, nəyə inandığımız və kimin sözünü yaydığımız artıq real nəticələr doğurur. Buna görə də sosial şəbəkələrdə gördüyümüz hər videoya inanmaq yox, düşünmək lazımdır — çünki hər parlayan şey həqiqət olmaya bilər”.
Ayisə Şərifova
