ƏSRLƏRİ AŞAN QƏLƏM: LEV TOLSTOY

Bəzi adlar var ki, onlar sadəcə yaşadıqları dövrün deyil, bütün zamanların yaddaşına yazılır. Yaradıcılığı ilə insan düşüncəsinə, dünya ədəbiyyatına və milyonlarla oxucunun həyatına təsir edən bu şəxsiyyətlərdən biri də rus və dünya ədəbiyyatının ən böyük simalarından sayılan Lev Tolstoydur. Onun əsərləri yüz ildən artıq bir müddətdir ki, oxunur, araşdırılır, müzakirə edilir və hər yeni nəsil tərəfindən yenidən kəşf olunur.

Lev Tolstoyun yaradıcılığı insan həyatının ən mürəkkəb suallarına toxunur. Sevgi və xəyanət, həyat və ölüm, müharibə və sülh, insanın vicdanı, ailə münasibətləri, mənəvi seçimlər və həyatın mənası onun əsərlərinin əsas mövzularındandır. Yazıçı insanı yalnız xarici görünüşü və davranışları ilə deyil, onun daxili dünyası, düşüncələri və ziddiyyətləri ilə birlikdə təqdim etməyi bacarıb.

BİR YAZIÇIDAN DAHA ARTIQ…

1828-ci ildə Rusiyanın Yasnaya Polyana malikanəsində dünyaya gələn Lev Tolstoy hələ gənclik illərindən həyatın mənası və insanın cəmiyyətdəki rolu barədə düşünürdü. Onun həyat yolu da yaradıcılığı qədər mürəkkəb və maraqlı olub.

Tolstoy yalnız yazıçı deyildi. O, həm də filosof, pedaqoq və ictimai düşüncə adamı kimi tanınırdı. Həyatı boyu insanın necə yaşamalı olduğu, cəmiyyətin hansı dəyərlər üzərində qurulmalı olduğu barədə düşünən yazıçı bu suallara həm əsərlərində, həm də şəxsi həyatında cavab axtarıb.

Onun fikirləri və həyat tərzi zaman-zaman böyük müzakirələrə səbəb olub. Tolstoy var-dövlət, sosial bərabərsizlik, müharibə və insanın mənəvi dünyası ilə bağlı düşüncələrini açıq şəkildə ifadə edib. Məhz buna görə də onun şəxsiyyəti yaradıcılığından heç də az maraq doğurmur.

“HƏRB VƏ SÜLH” — BİR DÖVRÜN GÜZGÜSÜ

Lev Tolstoyun ən möhtəşəm əsərlərindən biri, şübhəsiz ki, “Hərb və Sülh” romanıdır. Dünya ədəbiyyatının ən böyük romanlarından biri hesab edilən əsər sadəcə müharibə haqqında yazılmış bir kitab deyil.

Tolstoy bu əsərdə insan talelərini böyük tarixi hadisələrlə birləşdirir. Müharibənin yaratdığı faciələr, insanların sevgisi, dostluğu, qorxuları, ümidləri və həyatla bağlı axtarışları romanın əsas xəttini təşkil edir.

Əsərin ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri də odur ki, Tolstoy tarixi hadisələri yalnız hökmdarların və sərkərdələrin gözü ilə deyil, adi insanların həyatı vasitəsilə təqdim edir. Oxucu böyük müharibələrin arxasında minlərlə insanın taleyinin dayandığını görür.

ANNA KARENİNA VƏ BİR QADININ TALEYİ

Lev Tolstoyun digər dünya şöhrətli əsəri “Anna Karenina” isə bu gün də dünya oxucularını düşündürməkdə davam edir.

Romanın mərkəzində sevgi, ailə və cəmiyyət arasında sıxışıb qalan bir qadının taleyi dayanır. Anna Karenina obrazı yalnız bir ədəbi qəhrəman deyil. O, cəmiyyətin sərt qaydaları, insanın şəxsi seçimləri və xoşbəxtlik arzusu arasında qalan insanların simvoluna çevrilib.

Tolstoy bu əsərdə sevginin yalnız xoşbəxtlik gətirmədiyini, insanın verdiyi qərarların onun həyatını tamamilə dəyişə biləcəyini göstərir. Yazıçının yaratdığı obrazların psixoloji dərinliyi isə əsəri yüz ildən artıq bir müddət ərzində aktual saxlayan əsas səbəblərdən biridir.

TOLSTOYUN QƏHRƏMANLARI NİYƏ HƏLƏ DƏ BİZƏ YAXINDIR?

Tolstoyun əsərlərinin bu gün də maraqla oxunmasının əsas səbəblərindən biri onun insanı bütün reallığı ilə təqdim etməsidir.

Onun qəhrəmanları mükəmməl insanlar deyil. Onlar səhv edir, tərəddüd keçirir, sevir, xəyanət edir, peşman olur, yenidən ümid edir və həyatın mənasını axtarırlar.

Bəlkə də buna görə Tolstoyun əsərlərini oxuyan hər insan onun yaratdığı obrazlarda özündən bir parça tapa bilir. Çünki əsrlər dəyişsə də, insanın hissləri, qorxuları və arzuları dəyişmir.

Bu gün də insanlar sevgi ilə məntiq arasında seçim edir, həyatın mənasını düşünür, müharibələrin faciəsini yaşayır və xoşbəxtliyin nə olduğunu anlamağa çalışırlar. Tolstoyun əsərləri məhz bu suallara cavab axtaran insanların yanında olmağa davam edir.

ƏSƏRLƏRİ SƏHNƏDƏN EKRANA…

Lev Tolstoyun yaradıcılığı yalnız kitab səhifələrində qalmayıb. Onun əsərləri dəfələrlə teatr səhnələrinə gətirilib, ekranlaşdırılıb və dünyanın müxtəlif ölkələrində yeni interpretasiyalarla tamaşaçılara təqdim olunub.

Xüsusilə “Anna Karenina” əsəri müxtəlif illərdə dəfələrlə filmə çevrilib. Bu da Tolstoy yaradıcılığının zaman keçdikcə öz aktuallığını itirmədiyini göstərir.

Hər yeni nəsil Tolstoyun əsərlərinə fərqli gözlə baxır. Bir dövr üçün sevgi hekayəsi olan əsər başqa bir dövr üçün cəmiyyətin sərt qaydalarının tənqidi kimi görünür. Bu isə böyük ədəbiyyatın ən mühüm xüsusiyyətlərindən biridir – hər oxucu eyni əsərdə öz dövrünü görə bilir.

ƏSRLƏRİ AŞAN QƏLƏM

Lev Tolstoy 1910-cu ildə dünyasını dəyişsə də, onun adı və yaradıcılığı dünya ədəbiyyatında yaşamağa davam edir. Bu gün onun əsərləri müxtəlif dillərə tərcümə olunur, məktəblərdə və universitetlərdə öyrənilir, teatr və kino sənətinə ilham verir.

Tolstoyun ən böyük gücü, bəlkə də, insanı anlamağa çalışmasında idi. O, əsərlərində hazır cavablar verməkdən daha çox suallar yaradırdı. Oxucunu düşünməyə, öz həyatına və seçimlərinə nəzər salmağa vadar edirdi.

Zaman keçir, nəsillər dəyişir, cəmiyyətlər yenilənir. Amma insanın həyatla bağlı sualları hələ də qalır.

Məhz buna görə Lev Tolstoyun qələmi əsrləri aşır.

Onun yaratdığı dünya yalnız XIX əsrin Rusiyasına aid deyil. Bu dünyada sevən insanlar, qərar qarşısında qalanlar, xoşbəxtliyi axtaranlar, səhv edənlər və həyatın mənasını anlamağa çalışanlar yaşayır. Bəlkə də böyük yazıçıların ölməzliyinin sirri də məhz bundadır...

Elmira Ağayeva