Süni intellekt insan orqanlarının fərqli sürətlə qocaldığını ortaya çıxarıb
Avstriya Elmlər Akademiyasının nəzdində fəaliyyət göstərən CeMM Molekulyar Tibb Araşdırma Mərkəzi və Vyana Universitetinin müvafiq qurumlarının birgə apardığı araşdırma insan orqanlarının eyni sürətlə qocalmadığını ortaya qoyub.
“Nature Medicine” jurnalında dərc olunan tədqiqat çərçivəsində süni intellekt dəstəkli “toxuma saatları” hazırlanıb. Bu texnologiya toxuma nümunələrinin mikroskopik görüntülərini analiz edərək orqanların bioloji yaşını hesablamağa imkan verib.
Araşdırmada Genotip-Toxuma İfadəsi Layihəsi (GTEx) çərçivəsində 983 nəfərdən götürülmüş 40 müxtəlif toxuma növünə aid 25 mindən çox yüksək keyfiyyətli rəqəmsal görüntü təhlil edilib.
Tədqiqat zamanı istifadə olunan kompüter görməsi modelləri toxumalarda baş verən dəyişikliklərin insanın xronoloji yaşından daha çox bioloji yaşlanma ilə əlaqəli olduğunu müəyyənləşdirib.
Hazırlanan “toxuma saatları” orqanların bioloji yaşını orta hesabla 4,9 illik xəta payı ilə təxmin edə bilib.
Nəticələrə görə, ağciyər, böyrək, mədəaltı vəzi və böyrəküstü vəzilər 20-40 yaş aralığında belə erkən yaşlanma əlamətləri göstərə bilir. Digər toxumaların isə fərqli yaşlanma proseslərindən keçdiyi müəyyənləşdirilib. Uşaqlıq toxumasında isə xüsusilə menopauza dövründə nəzərəçarpacaq yaşlanma dəyişiklikləri müşahidə olunub.
Araşdırmada böyrək çatışmazlığının bir neçə toxumada, diabetin isə xüsusilə mədəaltı vəzidə yaşlanma prosesini sürətləndirdiyi də müəyyən edilib.
Tədqiqatçılar toxumalarda müşahidə olunan yaşlanma izlərini qan nümunələri ilə müqayisə edərək yalnız qan analizləri vasitəsilə ayrı-ayrı orqanların bioloji yaşını təxmin edə bilən modellər də hazırlayıblar.
Qan əsaslı göstəricilərin Alzheimer xəstəliyi, Kron xəstəliyi, kistik fibroz, vaskulit, diabet və insult kimi xəstəliklərlə əlaqəli yaşlanma nümunələrini müəyyən edə bildiyi açıqlanıb.
Alimlər hesab edirlər ki, gələcəkdə bu cür texnologiyalar adi qan analizləri vasitəsilə orqanların sağlamlıq vəziyyətini və müxtəlif xəstəliklərin gedişatını izləmək üçün istifadə oluna bilər.
Nuray Əliyeva
