Süni intellektin yeni mərhələsi: İlk süni viruslar yaradılıb
ABŞ-də elm dünyasında ciddi müzakirələrə səbəb ola biləcək yeni bir araşdırma aparılıb. Alimlər süni intellektdən istifadə etməklə ilk dəfə tam funksional və laboratoriya şəraitində çoxala bilən yeni viruslar hazırlamağa nail olublar.
“Guardian”ın məlumatına görə, Stanford Universitetinin alimləri bakteriyaları yoluxduran viruslar - bakteriofaqlar yaratmaq üçün süni intellektdən istifadə ediblər. Tədqiqatçılar süni intellekt çat-botlarının əsasını təşkil edən böyük dil modellərinə bənzər şəkildə işləyən genom dil modellərindən yararlanıblar.
Bu modellər vasitəsilə virusların genetik materialının, yəni tam genomlarının layihələndirilməsi həyata keçirilib. Tədqiqat süni intellektin ilk dəfə tam genomların hazırlanmasında istifadə edildiyi işlərdən biri kimi diqqət çəkir.
Tədqiqatçılar süni intellektə bakteriyaları yoluxduran bakteriofaqların genetik xüsusiyyətləri ilə bağlı böyük həcmdə məlumat təqdim ediblər. Genom dil modeli isə bu məlumatlar əsasında yeni və əvvəllər mövcud olmayan genetik ardıcıllıqlar hazırlayıb.
Alimlər daha sonra süni intellekt tərəfindən yaradılan genomların laboratoriya şəraitində işlək olub-olmadığını yoxlayıblar. Nəticədə 16 yeni və yaşaya bilən virus əldə edilib.
Bu virusların əsas hədəfi insan və ya heyvan deyil, bakteriyalar olub.
Yeni viruslar bakteriyaları yoluxdura bildi
Tədqiqatın ən diqqətçəkən mərhələlərindən biri süni intellekt tərəfindən hazırlanmış virusların real laboratoriya şəraitində sınaqdan keçirilməsi olub.
Alimlər yeni virusları petri qabında E. coli bakteriyaları ilə qarşılaşdırıblar. Nəticədə bəzi virusların iki fərqli E. coli ştammının müdafiəsini aşaraq onları yoluxdura bildiyi müəyyənləşdirilib.
Bu nəticə süni intellektin yalnız nəzəri olaraq genetik ardıcıllıqlar yaratmadığını, eyni zamanda real bioloji funksiyaya malik genomların hazırlanmasında istifadə oluna biləcəyini göstərir.
Tədqiqatçıların bildirdiyinə görə, yaradılan viruslar bakteriofaqlardır və onların hədəfi bakteriyalardır. Bu səbəbdən hazırkı mərhələdə onların insanlar üçün təhlükə yaratmadığı qeyd edilir.
Lakin araşdırma süni intellekt və biologiyanın birləşməsinin yaratdığı imkanlarla yanaşı, müəyyən sualları da gündəmə gətirir.
Əgər süni intellekt laboratoriyada fəaliyyət göstərə bilən yeni virus genomları yarada bilirsə, gələcəkdə bu texnologiyanın hansı məqsədlərlə istifadə ediləcəyi məsələsi də əhəmiyyət qazanır.
Süni intellektin biologiyada tətbiqi elm adamlarına yeni dərmanların hazırlanması, bakterial infeksiyalarla mübarizə və antibiotiklərə davamlı bakteriyaların məhv edilməsi kimi sahələrdə yeni imkanlar yarada bilər.
Xüsusilə bakteriofaqların antibiotiklərə alternativ kimi araşdırılması son illərdə elmi marağın artdığı istiqamətlərdən biridir. Süni intellekt isə yeni bakteriofaqların daha sürətli və məqsədyönlü şəkildə hazırlanmasına imkan verə bilər.
Digər tərəfdən, eyni texnologiyanın gələcəkdə daha təhlükəli bioloji sistemlərin yaradılmasında istifadə edilə bilməsi ilə bağlı bioetik və təhlükəsizlik sualları da mövcuddur.
Bu səbəbdən alimlər üçün əsas məsələ yalnız süni intellektin nələr yarada biləcəyini müəyyənləşdirmək deyil, həm də bu imkanların hansı qaydalar çərçivəsində istifadə olunacağını müəyyən etməkdir.
Stanford Universitetində aparılan araşdırma süni intellektin biologiyada yeni mərhələyə keçdiyini göstərən mühüm nümunələrdən biridir. 16 yeni funksional bakteriofaqın yaradılması genetik məlumatların süni intellekt vasitəsilə layihələndirilərək real bioloji sistemlərdə sınaqdan keçirilə biləcəyini nümayiş etdirir.
Bu texnologiyanın gələcəkdə xəstəliklərlə mübarizədə və yeni müalicə üsullarının hazırlanmasında mühüm rol oynaya biləcəyi ehtimal olunur. Bununla yanaşı, süni intellektin bioloji sistemlərin yaradılmasında istifadəsi elmi inkişafla yanaşı, təhlükəsizlik və etik nəzarətin də gücləndirilməsini zəruri edir.
Nuray Əliyeva
