Ulu Öndər Heydər Əliyevin dövlətçilik irsi və müasir Azərbaycan
Azərbaycanın müasir tarixində 1993-cü il mühüm siyasi və tarixi hadisələrlə yadda qalan bir dövrdür. Ölkənin müstəqilliyinin ilk illərində yaranmış mürəkkəb ictimai-siyasi vəziyyət, iqtisadi çətinliklər, hərbi qarşıdurma və dövlət idarəçiliyindəki problemlər Azərbaycan dövlətçiliyinin qarşısında ciddi sınaqlar yaratmışdı. Belə bir tarixi şəraitdə Ümummilli lider Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətə qayıdışı və 3 oktyabr 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilməsi ölkənin sonrakı inkişafında mühüm mərhələlərdən biri kimi qiymətləndirilir.
1991-ci ildə dövlət müstəqilliyini bərpa edən Azərbaycan qarşısında yeni dövlət quruculuğu, iqtisadi sistemin formalaşdırılması, milli təhlükəsizliyin təmin edilməsi və beynəlxalq münasibətlər sistemində öz yerini müəyyənləşdirmək kimi mühüm vəzifələr dayanırdı. Lakin müstəqilliyin ilk illəri siyasi və iqtisadi böhran, hərbi itkilər və idarəçilik problemləri ilə müşayiət olunurdu. Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi ölkənin təhlükəsizliyinə və ərazi bütövlüyünə ciddi təhdid yaradırdı. Cəbhədəki vəziyyət, ölkə daxilində siyasi qarşıdurmalar və iqtisadi çətinliklər dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsini zəruri edirdi. Bu dövrdə cəmiyyətdə sabitliyin və dövlət idarəçiliyinin təmin olunması əsas məsələlərdən birinə çevrilmişdi. Məhz belə mürəkkəb şəraitdə Ümummilli lider Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyətinin yeni mərhələsi başlandı. 1993-cü ilin iyununda Bakıya gəlməsi, Milli Məclisin sədri seçilməsi və daha sonra prezidentliyə namizədliyinin irəli sürülməsi ölkənin siyasi həyatında mühüm dəyişikliklərlə müşayiət olundu.
3 oktyabr 1993-cü ildə keçirilmiş prezident seçkilərində Ümummilli lider Heydər Əliyev Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçildi. Bu hadisə ölkənin siyasi tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Qarşıda duran əsas vəzifələr dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi, ictimai-siyasi sabitliyin təmin olunması, iqtisadiyyatın bərpası, milli ordunun gücləndirilməsi və Azərbaycanın beynəlxalq mövqelərinin möhkəmləndirilməsi idi. Ümummilli lider Heydər Əliyevin prezidentliyi dövründə dövlət idarəçiliyinin mərkəzləşdirilməsi və hüquqi dövlət institutlarının formalaşdırılması istiqamətində tədbirlər həyata keçirildi. 1995-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının qəbul edilməsi dövlət quruculuğunun hüquqi əsaslarının möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm hadisə oldu. Dövlətin hüquqi bazasının yaradılması və idarəçilik sisteminin təkmilləşdirilməsi Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi inkişafının əsas istiqamətlərindən birinə çevrildi.
Müstəqil Azərbaycanın dövlət quruculuğu siyasətində demokratik prinsiplərin, qanunun aliliyinin və dünyəvi dövlət modelinin formalaşdırılması xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Ümummilli lider Heydər Əliyev Azərbaycanın gələcək inkişaf istiqamətini müəyyənləşdirərkən dövlət quruculuğunun bu fundamental prinsiplərini xüsusi vurğulayırdı. Ulu Öndər Heydər Əliyev bu barədə belə deyirdi: “Biz Azərbaycanda demokratik, hüquqi, dünyəvi dövlət qururuq. Bu üç söz bizim dövlət quruculuğumuzun əsas mənasını, məzmununu, əsas prinsiplərini təşkil edir. Bu sözlərin üçü də - demokratiya da, hüquq da, dünyəvilik də insan haqlarından irəliyə gələn sözlərdir. Beləliklə, biz müstəqil Azərbaycanda öz strateji yolumuzu artıq müəyyən etmişik və bu yolla gedirik”. Bu fikir müstəqil Azərbaycanın dövlətçilik modelinin əsas istiqamətlərini aydın şəkildə ifadə edir. Demokratik dövlət prinsipi xalqın siyasi proseslərdə iştirakını, hüquqi dövlət anlayışı qanunun aliliyini və vətəndaş hüquqlarının qorunmasını, dünyəvi dövlət prinsipi isə dövlət idarəçiliyinin dünyəvi hüquqi əsaslar üzərində qurulmasını nəzərdə tutur.
1993-cü ildən sonra ölkə rəhbərliyinin qarşısında duran ən mühüm məsələlərdən biri daxili siyasi sabitliyin təmin edilməsi idi. Həmin dövrdə silahlı qarşıdurmaların və dövlət çevrilişi cəhdlərinin qarşısının alınması, dövlət hakimiyyətinin möhkəmləndirilməsi istiqamətində tədbirlər görüldü. Ölkədə sabitliyin təmin olunması iqtisadi və sosial siyasətin həyata keçirilməsi üçün də mühüm zəmin yaratdı. Dövlət qurumlarının fəaliyyətinin möhkəmləndirilməsi və qanunun aliliyinin təmin edilməsinə yönəlmiş tədbirlər Azərbaycanın müstəqil dövlət institutlarının inkişafına təsir göstərdi. 1994-cü ilin mayında Bişkek protokolunun imzalanması ilə Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi zonasında atəşkəs əldə edildi. Bu, ölkənin diqqətini iqtisadi və dövlət quruculuğu məsələlərinə daha geniş şəkildə yönəltməyə imkan verən amillərdən biri oldu.
Müstəqil Azərbaycanın qarşısında duran mühüm məsələlərdən biri də milli ordunun yaradılması və gücləndirilməsi idi. Ümummilli lider Heydər Əliyevin hakimiyyəti dövründə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin vahid komandanlıq və dövlət nəzarəti altında formalaşdırılması istiqamətində tədbirlər həyata keçirildi. Ordu quruculuğu yalnız hərbi strukturun yaradılması ilə məhdudlaşmırdı. Milli təhlükəsizliyin təmin olunması, dövlət sərhədlərinin qorunması və ölkənin müdafiə qabiliyyətinin artırılması dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrildi.
Müstəqil dövlət üçün siyasi suverenlik qədər iqtisadi müstəqillik də mühüm əhəmiyyət daşıyır. 1990-cı illərin ortalarında Azərbaycan iqtisadiyyatının dirçəldilməsi və xarici investisiyaların cəlb edilməsi istiqamətində mühüm addımlar atıldı. 1994-cü il sentyabrın 20-də “Əsrin müqaviləsi”nin imzalanması Azərbaycanın enerji siyasətində yeni mərhələnin əsasını qoyan hadisələrdən biri oldu. Xarici neft şirkətləri ilə bağlanmış bu müqavilə Azərbaycanın neft və qaz ehtiyatlarının beynəlxalq enerji bazarlarına çıxarılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıdı. Enerji layihələri ölkənin iqtisadi imkanlarının genişlənməsinə, xarici iqtisadi əlaqələrin inkişafına və Azərbaycanın beynəlxalq əhəmiyyətli enerji tərəfdaşına çevrilməsinə şərait yaratdı. Bununla yanaşı, dövlətin iqtisadi siyasətinin əsas məqsədlərindən biri əldə olunan imkanlardan ölkənin uzunmüddətli inkişafı üçün istifadə etmək idi.
Ümummilli lider Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyətinin mühüm xüsusiyyətlərindən biri onun mürəkkəb siyasi şəraitdə qərar qəbul etmək və müxtəlif maraqları uzlaşdırmaq bacarığı ilə əlaqələndirilir. O, həm sovet dövründə, həm də müstəqil Azərbaycanın rəhbəri kimi uzunmüddətli siyasi təcrübə toplamışdı. Onun siyasi fəaliyyətində dövlət maraqları, milli təhlükəsizlik, beynəlxalq münasibətlər və iqtisadi inkişaf məsələləri bir-biri ilə əlaqəli şəkildə nəzərdən keçirilirdi. Azərbaycanın müxtəlif dövlətlərlə diplomatik və iqtisadi münasibətlərinin qurulması, beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığın genişləndirilməsi xarici siyasətin əsas istiqamətlərindən idi. Ulu Öndər Heydər Əliyevin xarici siyasət kursunda Azərbaycanın müstəqilliyinin qorunması, dövlətin beynəlxalq aləmdə tanınması və milli maraqların müdafiəsi xüsusi yer tuturdu. Onun müxtəlif ölkələrin liderləri və beynəlxalq təşkilatların nümayəndələri ilə apardığı danışıqlar Azərbaycanın xarici əlaqələrinin inkişafında mühüm rol oynadı. Hazırda Ümummilli lider Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi dövlətçilik və inkişaf strategiyası Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə davam etdirilir. Ali Baş Komandan İlham Əliyevin prezidentliyi dövründə Azərbaycanın iqtisadi inkişafı, beynəlxalq əlaqələrinin genişləndirilməsi, dövlət institutlarının və müdafiə imkanlarının gücləndirilməsi istiqamətində mühüm dövlət proqramları və layihələr həyata keçirilib.
3 oktyabr 1993-cü ildə Ulu Öndər Heydər Əliyevin Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilməsi ölkənin müstəqillik tarixində mühüm siyasi hadisələrdən biri olmuşdur. Bu dövr Azərbaycanın mürəkkəb siyasi və iqtisadi şəraitdən çıxaraq dövlət institutlarını möhkəmləndirməsi, ictimai-siyasi sabitliyin təmin olunması, ordu quruculuğunun inkişaf etdirilməsi və beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi baxımından xarakterizə olunur. Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyətində dövlətçilik, milli maraqlar, siyasi sabitlik və iqtisadi inkişaf məsələləri xüsusi yer tutmuşdur. Onun rəhbərliyi altında həyata keçirilən bir sıra siyasi, hüquqi və iqtisadi tədbirlər müstəqil Azərbaycanın dövlət quruculuğunun əsas istiqamətlərinin formalaşmasına təsir göstərmişdir. Bu baxımdan 1993-cü il Azərbaycanın müasir tarixində yalnız siyasi hakimiyyət dəyişikliyi ilə deyil, həm də müstəqil dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi istiqamətində yeni mərhələnin başlanması ilə səciyyələnən bir dövr kimi yadda qalmışdır.
Paşazadə Kamal Çingiz oğlu
Qara Qarayev adına Mərkəzi İncəsənət Məktəbinin violonçel ixtisası üzrə müəllimi, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi
