Uşaqların süni intellektlə ünsiyyəti onların sosial bacarıqlarına təsir edə bilərmi?
Süni intellekt artıq təkcə böyüklərin deyil, uşaqların da gündəlik həyatının bir hissəsinə çevrilib. Dərs hazırlayarkən, xarici dil öyrənərkən, suallarına cavab axtararkən, hətta əylənmək məqsədilə uşaqlar getdikcə daha çox AI əsaslı tətbiqlərdən və çatbotlardan istifadə edirlər. Texnologiyanın sürətli inkişafı bu alətləri əlçatan etsə də, onun uşaqların sosial inkişafına təsiri ilə bağlı müzakirələr də artır.
UNICEF-in məlumatına görə, süni intellekt texnologiyalarından istifadə edən uşaqların sayı sürətlə artır. Təşkilatın araşdırmaları göstərir ki, uşaqlar "AI" əsaslı alətləri böyüklərlə müqayisədə daha sürətlə mənimsəyirlər. Ekspertlər hesab edirlər ki, bu texnologiyalar təhsil prosesini dəstəkləyə, fərdi öyrənməni asanlaşdıra və uşaqların yaradıcılıq potensialını inkişaf etdirə bilər. Eyni zamanda, onların sosial və emosional inkişafına uzunmüddətli təsirləri hələ də araşdırılmaqdadır.
Psixoloqlar bildirirlər ki, uşağın sosial bacarıqları əsasən real ünsiyyət zamanı formalaşır. Dostları ilə oyun oynamaq, ailə üzvləri ilə söhbət etmək, fikir ayrılıqlarını həll etmək və emosiyaları düzgün ifadə etməyi öyrənmək sosial inkişafın vacib hissəsidir. Bu səbəbdən mütəxəssislər süni intellektdən istifadənin faydalı olduğunu qəbul etsələr də, onun canlı ünsiyyəti əvəz etməməsinin vacibliyini vurğulayırlar.
Mövzu ilə bağlı İT mütəxəssisi Elvin Abbasov "İnformator.az"a açıqlamasında bildirib ki, süni intellekt uşaqların inkişafına həm müsbət, həm də mənfi təsir göstərə bilər:
" AI əsaslı tətbiqlər uşaqlar üçün fərdiləşdirilmiş və səbirlə çalışan öyrənmə vasitəsinə çevrilir. Bu texnologiyalar onların dil biliklərini, məntiqi düşünmə qabiliyyətini və sual vermək bacarıqlarını inkişaf etdirə bilər. Lakin texnologiyadan həddindən artıq istifadə müəyyən risklər də yaradır.Uşaqların süni intellekt əsaslı tətbiqlər, ağıllı oyuncaqlar və çatbotlarla mütəmadi ünsiyyəti onların erkən sosial bacarıqlarının və emosional intellektinin inkişafına həm müsbət, həm də mənfi istiqamətdə ciddi təsir göstərə bilər. Müsbət tərəfdən, süni intellekt uşaqlar üçün fərdiləşdirilmiş və səbirsizlik göstərməyən öyrənmə partnyoruna çevrilərək onların dil biliklərini, məntiqi təfəkkürünü və sualvermə bacarıqlarını inkişaf etdirir. Lakin bu ünsiyyətin kütləviləşməsi uşaqların real insan münasibətlərində zəruri olan empatiya, bədən dili, mimika və münaqişələrin həlli kimi sosial bacarıqları qazanmasını ləngidə bilər. Çünki süni intellekt hər zaman uşağın istəyinə uyğun cavab verir, onu mühakimə etmir və real insanların göstərə biləcəyi emosional reaksiyaları tam əvəz edə bilmir. Əgər real dünya ilə rəqəmsal dünya arasında balans qorunmasa, uşaqlar hər dediyini icra edən rəqəmsal alətlərə daha çox bağlana və bu da sosial izolyasiya riskini artıra bilər”.
Ekspertin fikrincə, əsas məqsəd uşaqları texnologiyadan uzaqlaşdırmaq deyil, ondan düzgün istifadə mədəniyyətini formalaşdırmaqdır. Valideynlər və müəllimlər uşaqların süni intellektdən öyrənmə vasitəsi kimi faydalanmasını təşviq etməklə yanaşı, onların ailə üzvləri və yaşıdları ilə canlı ünsiyyətinə, birgə oyunlara və sosial fəaliyyətlərə də kifayət qədər vaxt ayırmalıdırlar.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, süni intellekt yaxın illərdə təhsil və gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevriləcək. Bu səbəbdən texnologiyanın təqdim etdiyi imkanlardan istifadə etməklə yanaşı, uşaqların sosial və emosional inkişafını qoruyan balanslı yanaşmanın formalaşdırılması da xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Fidan Abdullayeva
