Sərhəd problemlərində millət haqları necə qorunur?

Bölmə: Sosial › ,
Tarix: 12:39 02.04.2025

Siyasi aləmdə beynəlxalq diplomatik gedişatın çətin proseslərindən biri də sərhəd problemləri və bu zaman ortaya çıxan millət haqlarının qorunmasıdır.

Sərhəd problemləri çox zaman siyasi məsələlər və geosiyasi vəziyyətlərdə meydana gəlir. Bu zaman təbii hal olaraq dövlət ərzisində yaşayan etniq xalq qrupları öz suverenliklərini qorumaq və sərhədlərini bəlli etmək istədikdə sərhəd problemləri ortaya çıxır. Kiçik qruplar və böyük dövlətlər arasında sərhəd problemləri daim gündəmdədir. Sərhədlə bağlı məsələlərin ortaya çıxmasında tarixi faktorlarda rol oynayır. Məsələn kürd xalqı uzun illərdir ki, İran,İraq Türkiyə, Suriya kimi ərazilərdə öz müstqilliyi uğrunda azad dövlət qurmaq istəyirlər, lakin buna  ail ola bilmirlər və hüquqları əlindən alınır. Kürd xalqları ilə yanaşı ona bənzər bir neçə etnik qruplar da buna misaldır.
Sərhədlə bağlı ortaya çıxan ciddi məsələlərdə ərazi iddiaları və təbii sərvətləri ələ keçirmək üçün atılan addımlarda rol oynayır. Çünki dövlətlər bu resursları əllərində saxlamaq istəyir. Buna nümunə olaraq Ermənistanın Azərbaycanın təbii zəngin ehtiyatlarına görə Azərbaycan torpaqlarını istismar etməyı çalışmasıdır. Əsasən də Azərbaycanın Qafqazdakı mövqeyi və neft yataqları Ermənistanla yanaşı bir çox dövlətlərin narahatlıq mövzusuna çevrilib. Məsələn Hindistan və Pakistan arasında daim gedən sərhəd mübarizəsi dövlət və millətlər üçün təhlükə mənbəyidir. Fələstin İsrail münaqişəsi də siyasi gündəmdə xeyli münahisə doğurdu. Mübarizə artdıqca millət haqları tapdalanır, onlara lazımi hüquqi dəstək verilə bilmir.
Strateji maraqlar da sərhəd problemlərində öz təsirini göstərir. Dövlətlər və etnik qruplar arasında strateji maraqlar zamanla münaqişələrə yol açır. Sərhəd problemləri bəzən dövlət və siyasətlə yekunlaşmır. Buna çox vaxt etnik təmizləmə, soyqırım, məcburi köçürmələr aiddir. Xocalı soyqırımı buna misaldır. Ermənistan dövləti tərəfindən Azərbaycan ərazisinə qarşı təcəvüzkarlığı və soyqırımı dövlət sərhədlərinin pozulması və xalqın hüquqlarının tapdalanmasına gətirib çıxardı.
Dövlətlərarası mübahisələri həll etmək və sərhəd problemlərini aradan qaldırmaq üçün müxtəlif qurum və təşkilatlar fəaliyyət göstərir. BMT sərhəd münaqişələrində vasitəçilik edir və lazımi dəstəkləri göstərir. Beynəlxalq Məhkəmə hüquqi prosesləri öz üzərinə götürür, dövlətlərin hüquqi tənzimləməsini təşkil etdirir.

Zaur Abdullayev