Anonimlik pərdəarxası: İnsanlar internetdə kim olurlar?

İnternet həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilib və sosial media, forumlar və oyun platformaları gündəlik ünsiyyətimizi formalaşdırır. Rəqəmsal anonimlik isə insan davranışlarını köklü şəkildə dəyişir: insanlar özlərini daha sərbəst, bəzən isə daha aqressiv ifadə edirlər. Bu müsahibədə biz anonimliyin psixologiyasını, cəmiyyətə təsirini və onlayn davranış modellərini araşdıracağıq.

Mövzu ilə bağlı "İnformator.az"a açıqlamasında azərbaycanlı iş adamı, İKT üzrə ekspert Elvin Abbasov bildirib ki, insanlar internetdə anonim olduqda, davranışlarında psixoloji bir dəyişiklik müşahidə olunur ki, bu da "Disinhibition Effect" (Qadağaların Ortadan Qalxması Effekti) adlanır:

“Anonimliyin təmin etdiyi cəzasızlıq və nəticəsizlik hissi fərdlərin sosial filtrlərini aradan qaldırır. Bu, iki istiqamətdə təzahür edir: Zəhərli Azğınlıq, yəni trollinq, nifrət nitqi və aqressivlik, habelə Müsbət Azğınlıq, yəni şəxsi problemlər və həssas mövzularda daha səmimi və açıq ünsiyyət. Anonimlik faktiki olaraq fərdin öz "kölgə" tərəfini, real həyatda cəmiyyət tərəfindən qəbul edilməmək qorxusu ilə gizlətdiyi tərəfi üzə çıxarmağa imkan verir. Sosial Media Platformalarında Müsbət və Mənfi Təsirlər Rəqəmsal anonimlik sosial media platformalarında ikili təsirlərə yol açır. Mənfi tərəfdə, anonimlik şəraitində artan nifrət nitqi və kibertəqib platformalarda emosional səs-küy yaradır, sağlam dialoqu boğur və cəmiyyətdə polarizasiyanı dərinləşdirir. Bu, platformaların psixoloji ekosistemini zəhərləyir. Müsbət təsirlər isə əsasən söz azadlığı kontekstində özünü göstərir. Anonimlik, totalitar mühitlərdə və ya həssas korporativ qurumlarda işləyən fərdlərə qisas qorxusu olmadan fikirlərini və narahatlıqlarını bildirmək, eləcə də marginal qruplara təhlükəsiz şəraitdə bir-biri ilə əlaqə qurmaq imkanı yaradır. Onlayn Anonim Davranışların Real Həyatda Sosial Bacarıqlara Təsiri onlayn anonim davranışlar real həyatda sosial bacarıqlara ciddi dolaylı təsir göstərir. Davamlı olaraq aqressiv və süzgəcdən keçməyən ünsiyyət mühitində fəaliyyət göstərmək fərdlərdə empatiya hissini zəiflədir. Onlar onlayn aqressiyanın qarşı tərəfə verdiyi zərəri görmədikləri üçün, real həyatda da çətinlikləri konstruktiv kompromislərlə yox, həddindən artıq reaksiya və emosional hücumlarla həll etməyə meylli olurlar. Bu cür davranış modeli, fərdin real sosial qruplara inteqrasiya və üz-üzə ünsiyyət zamanı sosial normalara uyğunlaşma bacarığını azaldaraq, uzunmüddətli sosial bacarıq defisitlərinə səbəb ola bilər”.

Banuçiçək Məmmədova