Ehtiyatsız piyadalar: təhlükəni görmürük, yoxsa görmək istəmirik?
Şəhər həyatının ayrılmaz hissəsi olan yollar təkcə sürücülər üçün deyil, piyadalar üçün də risklidir. Lakin son illərdə diqqət çəkən məqamlardan biri də məhz piyadaların öz təhlükəsizlik qaydalarına laqeyd yanaşmasıdır. Qırmızı işıqda yolu keçmək, telefona baxaraq hərəkət etmək və ya piyada keçidlərindən istifadə etməmək kimi hallar getdikcə daha çox müşahidə olunur.
Mövzu ilə bağlı “İnformator.az” piyada və sürücülərin rəyini alıb.
Piyada Famil Məmmədov bildirib:
“Düzü, bəzən tələsəndə piyada keçidinə qədər getməyə səbr etmirik. Xüsusilə yol boş görünəndə insanlar risk etdiyini düşünmür. Amma bir anlıq diqqətsizlik böyük faciəyə səbəb ola bilər. Məncə, problem təkcə qaydalarda deyil, insanların məsuliyyət hissindədir”.
Sürücü Günel Yüzbaşlı narazılığını dilə gətirib:
“Sürücü kimi ən çox qarşılaşdığımız problem piyadaların qəfil yola çıxmasıdır. Bəzən telefonla danışaraq və ya qulaqcıqla yolu keçirlər, maşının yaxınlaşdığını hiss etmirlər. Sürücü nə qədər diqqətli olsa da, piyadanın qaydaya əməl etməməsi qəza riskini artırır. Yolda təhlükəsizlik hər kəsin ortaq məsuliyyətidir”.
Eyni zamanda mövzu ilə bağlı nəqliyyat eksperti Adil Nəbiyev bildirib ki, son illərdə dünyanın bir çox ölkəsində olduğu kimi Azərbaycanda da piyadaların iştirakı ilə baş verən yol-nəqliyyat hadisələri ciddi narahatlıq doğuran məsələlərdən birinə çevrilib və burada məsuliyyət təkcə sürücülərin üzərində deyil; piyadaların öz davranışları da təhlükəsizlik zəncirinin vacib hissəsidir:
“Şəhərlərin sürətlə böyüməsi, nəqliyyat axınının artması, insanların gündəlik həyat tempinin yüksəlməsi və diqqətin rəqəmsal cihazlara yönəlməsi piyadaların riskli davranışlarını daha görünən edib. Xüsusilə böyük şəhərlərdə insanlar tez-tez “bir neçə saniyə qazanmaq” naminə təhlükəsizlik qaydalarını ikinci plana keçirirlər və bu da bəzən faciəvi nəticələrə səbəb olur. Statistik tendensiyalar göstərir ki, piyadaların iştirakı ilə baş verən qəzaların müəyyən hissəsi məhz yolun düzgün keçilməməsi, diqqətsizlik və qaydalara əməl edilməməsi ilə bağlıdır. Bu hadisələrin artmasında yalnız infrastruktur deyil, davranış psixologiyası da mühüm rol oynayır. Ən çox müşahidə olunan qayda pozuntuları arasında ilk növbədə piyada keçidindən istifadə etməmək dayanır. İnsanlar çox vaxt yerüstü və ya yeraltı keçid bir qədər uzaqda yerləşdiyi üçün yolu birbaşa, daha qısa məsafədən keçməyə çalışırlar. Bununla yanaşı, qırmızı işıq siqnalında hərəkət etmək, avtomobillərin sürətini düzgün qiymətləndirməmək, gecə vaxtı görünürlüğü azaldan tünd geyimlərdən istifadə etmək və ən təhlükəlilərdən biri olan telefona baxaraq yolu keçmək geniş yayılıb. Müasir dövrdə smartfon asılılığı artıq yol təhlükəsizliyinə birbaşa təsir edən faktora çevrilib; qulaqcıqla yüksək səsdə musiqi dinləyən və ya sosial şəbəkəyə diqqət ayıran piyada ətraf mühiti gec qavrayır, reaksiyası zəifləyir və təhlükəni zamanında hiss etmir. Xüsusilə gənclər arasında “mənə heç nə olmaz” düşüncəsi risk davranışını artırır və bu psixoloji arxayınlıq real təhlükənin dərk edilməsini zəiflədir. İnsan davranışında riskə meyillilik məsələsi burada əsas amillərdən biridir. Psixoloqlar bildirirlər ki, insan beyni gündəlik təkrarlanan təhlükələri zaman keçdikcə “adi” qəbul etməyə başlayır. Yəni bir nəfər dəfələrlə qırmızı işıqda yolu keçib və problem yaşamayıbsa, növbəti dəfə də təhlükəsiz keçəcəyinə dair yanlış inam formalaşdırır. Bu isə risk hissinin tədricən azalmasına səbəb olur. Digər tərəfdən, insanlar çox vaxt sürücünün dayanacağını düşünərək məsuliyyəti qarşı tərəfin üzərinə ötürürlər. Halbuki yol hərəkəti təhlükəsizliyi qarşılıqlı məsuliyyət prinsipinə əsaslanır və burada bir anlıq diqqətsizlik həm sürücü, həm də piyada üçün ağır nəticələr yarada bilər. Maraqlıdır ki, piyadalar avtomobilin fiziki gücünü və əyləc məsafəsini çox zaman düzgün qiymətləndirmirlər; xüsusilə yağışlı hava, yüksək sürət və gecə vaxtı sürücünün reaksiyası ilə bağlı risklər nəzərə alınmır. Bu problemin həlli yalnız cərimələrlə mümkün deyil. İnfrastrukturun düzgün qurulması, təhlükəsiz və rahat piyada keçidlərinin artırılması, işıqlandırmanın gücləndirilməsi və maarifləndirmə kampaniyaları paralel şəkildə aparılmalıdır. Bir çox ölkədə artıq davranış yönümlü yol təhlükəsizliyi proqramları tətbiq olunur; məktəblərdə uşaqlara erkən yaşdan yol mədəniyyəti öyrədilir, sosial reklamlar vasitəsilə insanların emosional reaksiyasına təsir göstərilir və şəhər mühiti piyadanı təhlükəsiz davranışa təşviq edəcək şəkildə planlaşdırılır. Çünki məsələ təkcə qayda pozuntusu deyil, həyat vərdişidir. Yol təhlükəsizliyi yalnız sürücünün diqqəti ilə təmin olunmur; ehtiyatsız bir addım atan piyada da şəhər trafikində təhlükənin bir hissəsinə çevrilə bilər. Buna görə əsas məqsəd insanlarda “mən qaydaya görə deyil, həyatım üçün diqqətli olmalıyam” düşüncəsini formalaşdırmaqdır”.
Banuçiçək Məmmədova
