İsrail - Livan danışıqlarının yeni mərhələsi: Romadakı görüş regiona nə vəd edir?

İsrail və Livan arasında danışıqların növbəti mərhələsinin avqustun 4-6-da Romada keçirilməsi planlaşdırılır. ABŞ-nin iştirakı ilə baş tutacaq görüşdə Livanın cənubunda İsrail qoşunlarının yenidən yerləşdirilməsi, quru sərhədi ilə bağlı mübahisələrin həlli və daha əvvəl imzalanmış çərçivə sazişinin icrası müzakirə olunacaq. Danışıqların regionda təhlükəsizlik mühitinə və tərəflər arasında münasibətlərin gələcəyinə mümkün təsirləri maraq doğurur.

Mövzu ilə bağlı politoloq Rəşad Bayramov “İnformator.az”a açıqlamasında bildirib ki, İsrail və Livan arasında problemlər təkcə sərhəd məsələləri ilə məhdudlaşmır:

"İsrail və Livan arasında Romada keçirilməsi planlaşdırılan danışıqlar son aylarda müşahidə olunan gərginliyin fonunda mühüm diplomatik təşəbbüs kimi qiymətləndirilə bilər. Görüşün gündəliyinə İsrail qoşunlarının Livanın cənubunda yenidən yerləşdirilməsi, quru sərhədi üzrə mübahisəli ərazilərin taleyi və daha əvvəl əldə olunmuş razılaşmaların icrası kimi həssas məsələlərin daxil edilməsi göstərir ki, tərəflər atəşkəs rejimini qorumaqla yanaşı, həm də gələcək qarşıdurmaların qarşısını ala biləcək mexanizmlərin yaradılmasına çalışırlar. Bununla belə, danışıqların uğurunu yalnız texniki razılaşmalar deyil, regionun mürəkkəb siyasi reallıqları müəyyən edəcək. ABŞ-nin vasitəçi qismində iştirak etməsi prosesin ən vacib elementlərindən biridir. Vaşinqton uzun illərdir İsrailin əsas strateji müttəfiqi olmaqla yanaşı, Livan hakimiyyəti və beynəlxalq institutlarla da əlaqələr saxlayır. ABŞ-nin danışıqlarda iştirakı ilk növbədə tərəflər arasında etimadın müəyyən qədər artırılmasına xidmət edə bilər. Çünki sərhəd təhlükəsizliyi, hərbi mövqelərin koordinasiyası və monitorinq mexanizmlərinin işləməsi üçün güclü beynəlxalq zəmanət tələb olunur. ABŞ həm siyasi nüfuzu, həm də diplomatik imkanları sayəsində əldə ediləcək razılaşmaların icrasına təsir göstərə biləcək azsaylı aktorlardan biridir. Bununla yanaşı, Vaşinqtonun vasitəçiliyinin müəyyən məhdudiyyətləri də mövcuddur. Livanda xüsusilə İranın dəstəklədiyi "Hizbullah" hərəkatının ABŞ-yə və İsrailə münasibəti nəzərə alınarsa, əldə ediləcək razılaşmaların tam şəkildə həyata keçirilməsi heç də asan görünmür. Livan hökuməti ölkə daxilində bütün təhlükəsizlik proseslərinə tam nəzarət etmir və bu amil istənilən razılaşmanın praktik icrasını çətinləşdirə bilər. Digər tərəfdən, İsrail də təhlükəsizlik məsələlərində maksimal təminatlar əldə etməyə çalışacaq və bu, kompromis imkanlarını məhdudlaşdıra bilər. Danışıqların əsas məqsədlərindən biri sərhəd boyunca gərginliyi azaltmaqdır. Əgər tərəflər qoşunların yerləşdirilməsi, sərhəd xəttinin müəyyən hissələrinin dəqiqləşdirilməsi və insidentlərin qarşısının alınması üçün birgə mexanizmlər barədə razılığa gələ bilsələr, bu, regionda təhlükəsizlik mühitinin müəyyən qədər sabitləşməsinə töhfə verə bilər. Xüsusilə, mülki əhalinin sərhəd bölgələrinə qayıtması və humanitar vəziyyətin yaxşılaşması baxımından belə razılaşmalar mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Lakin bu danışıqların uzunmüddətli sülh yaradacağı barədə nikbin proqnoz vermək hələ çox tezdir. İsrail və Livan arasında problemlər təkcə sərhəd məsələləri ilə məhdudlaşmır. "Hizbullah" faktorunun mövcudluğu, İran - İsrail qarşıdurmasının Livan üzərindən davam etməsi, regional güclər arasında geosiyasi rəqabət və qarşılıqlı etimadsızlıq qalıcı sülhün qarşısındakı əsas maneələr olaraq qalır. Başqa sözlə, Romada əldə ediləcək mümkün razılaşma gərginliyin idarə olunmasına xidmət edən taktiki addım olsa da münaqişənin tam həllini təmin etmək gücündə olmayacaq. Eyni zamanda, belə görüşlərin davamlı xarakter alması gələcək üçün mühüm diplomatik platforma yarada bilər. Tərəflər arasında birbaşa və ya vasitəçilər üzərindən dialoqun saxlanılması hərbi eskalasiyanın qarşısını almaq baxımından əhəmiyyətlidir. Bu, xüsusilə Yaxın Şərqdə müxtəlif böhranların paralel şəkildə davam etdiyi bir dövrdə regional sabitlik üçün vacib amildir".

Samirə Allahverdizadə