Meta uşaqlara zərər verdiyi iddiaları üzrə 18 milyard dollara qədər təzminat ödəyəcək

Sosial media nəhəngi Meta Facebook və Instagram platformalarının uşaqlara zərər vurduğu ilə bağlı iddiaları həll etmək üçün ABŞ-ın ştat və əraziləri ilə böyük məbləğdə razılaşma əldə edib.

Razılaşma Kaliforniya ştatının hakimi tərəfindən təsdiqlənərsə, Meta 48 ştata, həmçinin Kolumbiya dairəsinə və ABŞ-ın üç ərazisinə maksimum 18 milyard dollar ödəyəcək. Bu, şirkətin uşaqların təhlükəsizliyi ilə bağlı məhkəmə prosesləri çərçivəsində indiyədək ödəməyə razılaşdığı ən böyük məbləğ olacaq.

Meta, həmçinin uşaqların internetdə daha yaxşı qorunması məqsədilə platformalarında bir sıra dəyişikliklər həyata keçirəcək. Ştatların tələb etdiyi tədbirlər arasında istifadə müddətinə avtomatik gündəlik məhdudiyyətlərin tətbiqi və gecə saatlarında platformaların fəaliyyətinin məhdudlaşdırılması da var.

Kaliforniyanın baş prokuroru Rob Bonta razılaşmanı “uşaqlarımıza zərər verən bir sahənin təmizlənməsi baxımından mühüm məqam” adlandırıb.

Meta isə razılaşma çərçivəsində hər hansı qanun pozuntusunu qəbul etməyib. Şirkət bildirib ki, razılaşdırılmış məbləğ 10 il ərzində illik ödənişlər şəklində veriləcək.

Razılaşma ABŞ-ın demək olar ki, bütün ştatlarını əhatə edir. İlkin məhkəmə iddiası 2023-cü ildə 29 ştat tərəfindən qaldırılmışdı. Ştatlar Meta-nı federal və ştat səviyyəsində uşaqların məxfiliyinin qorunmasına dair çoxsaylı qanunları pozmaqda ittiham etmişdi.

Razılaşmaya qoşulmayan ştatlardan biri Nyu-Meksikodur. Ötən ay oradakı federal hakim Meta-ya qarşı tarixi qərar qəbul edərək şirkətin fəaliyyətini “ictimai təhlükə” kimi qiymətləndirib. Hakim şirkətə ümumilikdə təxminən 1 milyard dollar cərimə ödəməyi tapşırıb.

Kaliforniyanın Oklend şəhərində federal məhkəmədə ötən həftə başlayan məhkəmə prosesində ştatların hüquqşünasları Meta-nın illər ərzində milyonlarla 11-12 yaşlı istifadəçinin Instagram və Facebook-dan istifadə etdiyini bildiyini, lakin onların platformalardan uzaq tutulması üçün “çox az iş gördüyünü” iddia ediblər.

Cəmi beş gün davam edən məhkəmə prosesində ştatların hüquqşünasları Meta-nın iş üzrə təqdim etdiyi milyonlarla daxili sənəddən geniş istifadə ediblər. Bu sənədlərə şirkətin daxili araşdırmaları, əməkdaşların elektron məktubları və baş direktor Mark Zukerberqə qədər uzanan yazışmalar daxil olub.

Instagram-da aparılan daxili araşdırmalardan birində yeniyetmələrin platformadan istifadəsi ilə bağlı onların “asılılıq yaradan istifadə davranışına malik olduğu” qeyd edilib. Buna baxmayaraq, ştatlar Meta-nın gənc istifadəçiləri hədəf aldığını bildiriblər.

Bonta çərşənbə günü deyib ki, “məhkəmə prosesi Meta üçün yaxşı getmədi”.

Meta isə qısa məhkəmə prosesi boyunca platformalarını gənc istifadəçilər üçün daha təhlükəsiz etmək məqsədilə illər ərzində geniş iş apardığını müdafiə edib. Şirkət təhlükəsizlik xüsusiyyətlərinin hazırlanması, sınaqdan keçirilməsi və araşdırılmasına böyük resurslar ayırdığını bildirib.

Instagram-ın rəhbəri Adam Mosseri məhkəmədə təxminən bir saat ifadə verib və “Biz yeniyetmələrin təhlükəsizliyi üzərində daim işləyirik” deyib.

Onun ifadəsindən sonra məhkəmə prosesi yekunlaşıb və iş münsiflər heyətinə təqdim edilmədən əvvəl tərəflər razılaşmaya gəliblər.

Mosseridən əvvəl Meta-nın keçmiş tədqiqatçısı Corc Voliçenko da məhkəmədə ifadə verib. O, şirkətdə çalışdığı 2022-ci ildə təhlükəsizlik xüsusiyyətlərinin daha geniş şəkildə sınaqdan keçirilməsi və tətbiqi üçün komandasına niyə daha çox sərbəstlik verilmədiyini anlamaqda çətinlik çəkdiyini bildirib.

Bu xüsusiyyətlərdən biri yeniyetmələr üçün gecə saatlarında bildirişləri səssizə alan “sakit rejim” olub. Komanda bu funksiyanın Meta tərəfindən standart olaraq aktivləşdirilməsi halında daha geniş istifadə olunacağını bilirdi.

Voliçenko menecerinin ona funksiyanın istifadəsinin aşağı olmasından çox narahat olmamağı tövsiyə etdiyini xatırlayıb. Onun sözlərinə görə, menecer komandanın fəaliyyət məqsədlərindən birinin “qarşıdakı məhkəmə iddialarından şirkəti qorumaq” olduğunu deyib.

Lakin çərşənbə günü əldə olunan razılaşmaya əsasən, “gecə rejimi” adlı yeni funksiya standart olaraq aktiv olacaq. Bu rejim gecə saat 00:00-dan səhər 06:00-dək bildirişləri bloklayacaq. Funksiyanın yalnız valideyn və ya qəyyum tərəfindən deaktiv edilə bilməsi nəzərdə tutulur.

Meta-nın baş hüquq müşaviri Cey Mahoni bildirib ki, razılaşma çərçivəsində yaradılan sistem valideynlərə uşaqlarının şirkətin platformalarından istifadəsini daha asan idarə etməyə imkan verəcək.

Razılaşma çərçivəsində yeniyetmələr üçün tətbiq olunacaq əsas dəyişikliklər:

Gündəlik iki saatlıq istifadə limiti tətbiq ediləcək. Bu limit Instagram və Facebook-da ümumi istifadə müddətinə şamil olunacaq və yalnız valideynin icazəsi ilə deaktiv edilə biləcək.

Yeniyetmələrin öz profillərində və qarşılıqlı əlaqədə olduqları digər profillərdə bəyənmələrin sayı gizlədiləcək.

“Məktəb rejimi” tətbiq ediləcək. Məktəb günlərində saat 08:00-dan 15:00-dək bildirişlər səssizə alınacaq.

Yeniyetmə fasiləsiz 15 dəqiqə istifadə etdikdə xəbərdarlıq alacaq. Ümumi istifadə müddəti 60 və 90 dəqiqəyə çatdıqda isə əlavə bildirişlər göndəriləcək.

İstifadəçilərə alqoritm əsasında formalaşdırılmayan lent seçmək imkanı veriləcək.

Videoların və digər məzmunların avtomatik oynadılmasını deaktiv etmək mümkün olacaq.

Həddindən artıq dəyişiklik yaradan makiyaj filtrləri yeniyetmələr üçün əlçatan olmayacaq.

Yeni gündəlik istifadə limiti ilə bağlı daha bir şərt də müəyyənləşdirilib. Əgər TikTok, Snapchat və YouTube kimi digər sosial media platformaları da gənc istifadəçilər üçün oxşar məhdudiyyətlər tətbiq edərsə, Meta-da gündəlik istifadə limiti iki saatdan bir saata endiriləcək.

Bonta digər platformaları da bu addımları atmağa çağırıb və Meta ilə əldə olunan razılaşmanın bütün sosial media şirkətləri üçün “yaxşı nümunə” olduğunu bildirib.

O, digər şirkətlər belə dəyişikliklərə getməsələr, rəhbərlik etdiyi qurumun bundan sonra bütövlükdə sosial media sənayesində dəyişikliklərin həyata keçirilməsinə daha çox diqqət yetirəcəyini deyib.

Meta da TikTok və YouTube-un gənc istifadəçilərin təhlükəsizliyi üçün eyni xüsusiyyətləri tətbiq etməli olduğunu bildirib.

Meta-nın baş hüquq müşaviri Mahoni deyib ki, yeni vaxt məhdudiyyətləri, “gecə rejimi” və məktəb saatlarında istifadəyə qoyulan məhdudiyyətlər bütün sənaye üçün düzgün istiqamət yaradır. Onun sözlərinə görə, bu sistem yalnız digər sosial media platformaları da ona qoşulduğu halda tam effektiv olacaq.

BBC News