Netanyahu Livanın cənubunda təhlükəsizliyi genişləndirə bilərmi?
İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu bildirib ki, Livanın cənubunda İsrailin hərbi nəzarəti altında təhlükəsizlik zonasının genişləndirilməsini əmr edib.
Mövzu ilə bağlı siyasi şərhçi Həşim Səhrablı “İnformator.az”a açıqlamasında bildirib ki, İsrail Hizbullah təhdidinə qarşı təhlükəsizliyini gücləndirir, amma balansın dəyişməsi çətindir:
“Benyamin Netanyahunun Livanın cənubu ilə bağlı verdiyi qərar onun öz dövlətinin maraqları baxımından yanaşdıqda başa düşüləndir. Çünki hələ dünən, əvvəlki itkiləri bir kənara qoysaq, bir İsrail əsgəri Hizbullahın zərbələri nəticəsində həlak oldu, daha səhv etmirəmsə iki əsgər isə yaralanıb. İndi o yaralıların vəziyyətinin necə olacağı - sağalacaqlarmı, həlak olacaqlarmı, yoxsa ömürlük şikəst qalacaqlarmı bu da sual altındadır. Ona görə də, İsrail dövləti öz maraqlarını və təhlükəsizliyini, ən başlıcası isə dövlət təhlükəsizliyini təmin etmək üçün Livanın cənubunda tam təhlükəsizliyə nail olmağa çalışır. Bu baxımdan həmin qərarın verilməsi anlaşılandır. Bəs bu bölgədəki hərbi-siyasi balans dəyişə bilərmi? Mənə elə gəlir ki, indiki siyasi konyunkturada bu çətindir. Çünki bundan əvvəl də İsrail tərəfi dəfələrlə Livanla bağlı, yəni İsrailin şimalı və Livanın cənubu ilə əlaqədar analoji qərarlar qəbul edib. Görünən odur ki, tam mənada məqsədə çatmaq bu günə qədər mümkün olmayıb. İndiki vəziyyətdə də bu qeyri-mümkün kimi görünür. Ən azından Hizbullah tamamilə sıradan çıxarılmayana qədər və ya Iranın ona dəstəyi tam kəsilməyənə qədər bu nəticə real görünmür. Gərginlik onsuz da pik həddədir. Tərəflər faktiki olaraq müharibə vəziyyətindədirlər. İsrail Livana zərbələr endirir, yüzlərlə itki var. Hizbullah isə İsrailə qarşı cavab zərbələri həyata keçirir. Yəni artıq söhbət ehtimaldan yox, reallıqdan gedir, tərəflər bir-birinə zərbə endirirlər və bu müharibəyə çox bənzər bir vəziyyətdir”.
Həmçinin siyasi şərhçi qeyd edib ki, beynəlxalq hüquqdan çox tərəflərin maraqları üstünlük təşkil edir və Hizbullah mövcud olduqca müharibə riski qalır:
“Artıq nə İsrail, nə də digər münaqişə tərəfləri üçün ABŞ-nin qanunları, beynəlxalq hüququn normaları və qəbul olunmuş qətnamələr əvvəlki qədər önəm daşımır. Tərəflər daha çox öz maraqlarından çıxış edirlər. Əgər beynəlxalq hüquq onların maraqlarına uyğundursa, onu müdafiə edir və qabardırlar. Əks halda isə görməzdən gəlirlər və dövlət maraqlarını üstün tuturlar. Beynəlxalq hüquq dövlətlərin öz təhlükəsizliyini təmin etmək hüququnu tanıyır. Əgər İsrail iddia edirsə ki, Livanın cənubunda terror təhlükəsi var və bu, onun təhlükəsizliyinə zərər verir, bu təhlükəni aradan qaldırmalı olan ilk tərəf Lebanondur. Çünki söhbət onun ərazisində fəaliyyət göstərən silahlı qruplaşmadan gedir. Əgər Lebanon bu məsuliyyəti yerinə yetirə bilmədiyini açıq şəkildə bəyan etsəydi, o zaman İsrail zərər çəkən tərəf kimi müdaxilə edib öz təhlükəsizliyini təmin etməyə hüquqi əsas tapa bilər. Lakin müşahidə olunan odur ki, Lebanon hakimiyyəti bu məsuliyyətdən imtina etmir. Əksinə, öz ərazilərinə nəzarət etmək iqtidarında olduğunu bildirir və digər tərəflərdən də suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət tələb edir. Beləliklə, burada ziddiyyət yaranır. Lebanon öz məsuliyyətini qəbul etdiyini deyir, İsrail isə bunun əksini iddia edir. Bu səbəbdən beynəlxalq hüquq ikinci plana keçir, tərəflərin maraqları isə ön plana çıxır. Lebanonun cənubunda müharibə riski hər zaman mövcuddur və Hizbullah tam sıradan çıxarılmayana qədər də qalacaq. Çünki bu təşkilat ideoloji əsaslara söykənir. Bəzi dövlətlər onu terror qruplaşması kimi tanıyır, digərləri isə tanımır. Onun mahiyyətini anlamaq üçün yalnız “terror” anlayışı ilə deyil, ideoloji və dini kökləri ilə yanaşmaq lazımdır”.
Son olaraq şərhçi vurğulayıb ki, Hizbullah tərəfdarları özlərini azadlıq uğrunda mübarizə aparan qüvvə kimi təqdim edir, əleyhdarları isə onu terror təşkilatı hesab edir:
“Bu ziddiyyət problemin əsasını təşkil edir. Bu məsələ ya siyasi uzlaşma ilə, ya da təşkilatın tam zərərsizləşdirilməsi ilə həll olunmayana qədər bölgədə sabitlik mümkün görünmür. Bu səbəbdən də, nə qədər ki Hizbullah mövcuddur, Livanın cənubunda müharibə ehtimalı qalacaq. Hər an qarşılıqlı hücumlar başlaya bilər və ya tərəflərdən biri genişmiqyaslı əməliyyatlara başlaya bilər. Buna görə də bu təhlükə daim aktual olaraq qalır”.
Arzu Poladova
