Qəbul kodlaşdırması və gənclərin narahatlığı
Ali məktəbə qəbul prosesi gənclər və onların ailələri üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Son illərdə bu prosesdə istifadə olunan kodlaşdırma və rəqəmsal sistemlər qəbul nəticələrinin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün tətbiq olunur. Lakin gənclər arasında narahatlıq mövcuddur. Onlar düşünür ki, kodlaşdırma sistemini hackerlər dəyişdirə bilər, məlumatlar sızdırıla bilər və nəticələr ədalətsiz ola bilər. Bu narahatlıqlar yalnız texnoloji deyil, həm də psixoloji stress və təzyiq mənbəyinə çevrilir.
Mövzu ilə bağlı "İnformator.az"a açıqlama verən İKT üzrə ekspert Elvin Abbasov qeyd edib ki, ali məktəblərə qəbul prosesində istifadə olunan rəqəmsal kodlaşdırma sistemləri, əslində, subyektivliyi aradan qaldırmaq və şəffaflığı təmin etmək üçün yaradılan çoxsəviyyəli müdafiə mexanizmləridir:
“Bu sistemlər çox vaxt "qapalı dövrə" şəbəkələrində fəaliyyət göstərir, yəni məlumatların emal olunduğu serverlər xarici internet şəbəkəsindən izolyasiya edilir. Bu fiziki ayrılma (air-gapping) xarici kiber-müdaxilə ehtimalını minimuma endirir. Məlumatlar şifrələnmiş şəkildə saxlanıldığı üçün hər hansı sızma baş versə belə, xüsusi deşifrə açarları olmadan həmin məlumatları oxumaq və ya manipulyasiya etmək qeyri-mümkündür. Gənclər arasında mövcud olan “nəticələr hackerlər tərəfindən dəyişdirilə bilər” narahatlığı texniki reallıqdan daha çox psixoloji gərginliyə əsaslanır. Müasir təhsil sistemlərində rəqəmsal nəticələrlə yanaşı, fiziki imtahan protokolları və kağız daşıyıcılar da arxivlənir ki, bu da ikili yoxlama imkanı yaradır. Hər hansı rəqəmsal uyğunsuzluq yarandıqda sistem avtomatik həyəcan siqnalı verir və orijinal kağız nüsxə ilə müqayisə aparılır. Odur ki, kütləvi şəkildə nəticələrin dəyişdirilməsi və bunun gizli qalması müasir kiber-audit alətləri dövründə praktiki olaraq qeyri-mümkündür.
Blokçeyn bazasında qeyd olunan nəticənin sonradan silinməsi və ya dəyişdirilməsi riyazi olaraq qeyri-mümkündür və bu, sistemə tam ictimai inam qazandıra bilər. Bununla yanaşı, müntəzəm kiber-auditlərin keçirilməsi və sistemin işləmə prinsipi barədə abituriyentlər üçün sadələşdirilmiş maarifləndirici videoların hazırlanması həm texnoloji təhlükəsizliyi qətiləşdirər, həm də gənclərin üzərindəki süni stress yükünü azaldar”.
Banu Məmmədova
