Süni intellekt internetin gizli təhlükəsini üzə çıxarıb: milyonlarla sayt risk altında
İnternetin əsas texnologiyalarından birində illərdir aşkarlanmayan ciddi təhlükəsizlik boşluqları süni intellektin köməyi ilə üzə çıxarılıb. Kəşf qlobal kibertəhlükəsizlik həyəcanına səbəb olub, bir sıra dövlət qurumları və beynəlxalq platformalar mümkün hücumların qarşısını almaq üçün saytlarını müvəqqəti bağlayıb. Mütəxəssislər problemin milyonlarla veb-sayta təsir göstərə biləcəyini bildirir, təhlükəsizlik qurumları isə sistemlərin təcili yenilənməsinə çağırırlar.
PHP internet saytlarının hazırlanmasında istifadə olunan proqramlaşdırma dilidir. 1990-cı illərdə yaradılan bu texnologiya Wikipedia, onlayn mağazalar və WordPress vasitəsilə qurulmuş çoxsaylı platformaların fəaliyyətində mühüm rol oynayır. Kibertəhlükəsizlik şirkəti Wiz-in məlumatına görə, dünya üzrə veb-saytların təxminən 70 faizi PHP-dən istifadə edir. Bu səbəbdən proqramlaşdırma dilində aşkarlanan təhlükəsizlik boşluqları internetin geniş bir hissəsi üçün risk yarada bilər.
Tədqiqatçılar “php2shell” adlandırılan iki ciddi təhlükəsizlik boşluğu müəyyən ediblər. Müəyyən şərtlər daxilində hakerlər bu boşluqlardan istifadə edərək serverlər üzərində nəzarəti ələ keçirə və məxfi məlumatları oğurlaya bilərlər. Mütəxəssislər problemin uzun illər aşkarlanmadan qalmasını ciddi narahatlıq doğuran məqam kimi qiymətləndirirlər. Texniki detalların ictimaiyyətə açıqlanması isə hücum edən şəxslərin boşluqlardan istifadə etməsini asanlaşdıra bilər.
Təhlükənin miqyası bir sıra beynəlxalq qurumları təcili tədbirlər görməyə vadar edib. Wikipedia-nın arxasında duran Wikimedia təşkilatı bəzi sistemlərini müvəqqəti dayandırıb. Finlandiya hökuməti, Edinburq şəhər şurası və Cenevrə Universiteti də daxil olmaqla müxtəlif qurumların saytları təhlükəsizlik məqsədilə fəaliyyətini dayandırıb. ABŞ, Böyük Britaniya, Avropa İttifaqı, Sinqapur və Avstraliyanın müvafiq qurumları da xəbərdarlıqlar yayımlayaraq təşkilatları sistemlərini qorumağa çağırıblar.
PHP Fondu aşkarlanan boşluqları aradan qaldırmaq üçün təcili təhlükəsizlik yeniləmələri yayımlayıb və istifadəçilərə proqram təminatını dərhal yeniləməyi tövsiyə edib. ABŞ Milli Təhlükəsizlik Agentliyi yeniləmələri vaxtında tətbiq edə bilməyən təşkilatlara sistemlərini müvəqqəti olaraq şəbəkədən çıxarmağı tövsiyə edib. Böyük Britaniyanın Milli Kibertəhlükəsizlik Mərkəzi isə mümkün hücumlar nəticəsində sistemlərdə icazəsiz giriş imkanlarının yaradılıb-yaradılmadığının yoxlanılmasının vacibliyini vurğulayıb.
Hadisədə süni intellektin rolu xüsusi diqqət çəkib. Tədqiqatçılar proqram kodlarını təhlil edən qabaqcıl süni intellekt alətlərindən istifadə edərək uzun illər diqqətdən yayınan təhlükəsizlik boşluqlarını aşkarlayıblar. Mütəxəssislərin fikrincə, bu hadisə süni intellektin həm kibertəhlükəsizliyin gücləndirilməsinə, həm də mümkün hücumların daha sürətli hazırlanmasına təsir göstərə biləcəyini nümayiş etdirir.
Problemin əsasən saytların server tərəfinə aid olması səbəbindən əksər internet istifadəçilərinin xüsusi tədbir görməsinə ehtiyac yoxdur. Bununla belə, PHP-dən istifadə edən sayt sahibləri və sistem administratorları təhlükəsizlik yeniləmələrinin quraşdırılmasını gecikdirməməlidirlər. Mütəxəssislər yaxın həftələrdə hücum cəhdlərinin arta biləcəyi barədə xəbərdarlıq edir və sistemlərin mütəmadi yoxlanılmasının vacibliyini qeyd edirlər.
Fatimə Hüseynova
