Tramp Kim Çen Inla bu ilin sonlarında görüşəcəyini açıqlayıb

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Şimali Koreyanın lideri Kim Çen Inla bu ilin sonlarında görüşəcəyini açıqlayıb.


Mövzu ilə bağlı "İnformator.az"a açıqlamasında politoloq Rəşad Bayramov bildirib ki, Trampın Kim Çen Inla bu ilin sonlarında görüşmək niyyətini açıqlaması Vaşinqtonun Şimali Koreya siyasətində 2018–2019-cu illərdəki şəxsi diplomatiya modelinə qayıtmaq cəhdi kimi qiymətləndirilə bilər:

"Məlumdur ki, Tramp 19 avqustda Kimlə görüşəcəyini bildirsə də, Şimali Koreya tərəfi hazırda belə bir görüşə razılıq verdiyini təsdiqləməyib. Üstəlik, Kim Çen Inın bacısı Kim Yo Conq ABŞ-lə son vaxtlar birbaşa əlaqədən xəbərsiz olduğunu bildirib.
Bu kontekstdə ABŞ-Cənubi Koreya hərbi təlimlərinin miqyasının azaldılması təsadüfi addım təsiri bağışlamır. Tramp avqustun 16-da təlimlərin “bahalı” olduğunu və Şimali Koreyaya düşmənçilik siqnalı verdiyini əsas gətirərək onların əhəmiyyətli dərəcədə azaldılmasını tapşırıb. Nəticədə təlimlərin müddəti 27 avqustdan 21 avqusta qədər qısaldılıb, bəzi səhra təlimlərinin isə tamamilə ləğv edilməsi gözlənilir.
Bu qərarı danışıqlara hazırlıq jesti kimi qiymətləndirmək mümkündür. Vaşinqton bununla Pxenyana faktiki olaraq “hərbi təzyiqi azaltmağa hazırıq” mesajı verir və danışıqlar üçün daha əlverişli siyasi atmosfer yaratmağa çalışır. Cənubi Koreyanın da dialoqa üstünlük verən mövqeyi nəzərə alınarsa, bu addım üçtərəfli gərginliyin azaldılması baxımından müəyyən imkan yaradır. Lakin burada mühüm risk də var. Belə ki, Şimali Koreya azaldılmış təlimləri belə kifayət hesab etmir və onların mahiyyətcə düşmən siyasətini dəyişmədiyini bildirir. Avqustun 20-də Pxenyanın təxminən 10 qısamənzilli ballistik raket buraxması da bu skeptisizmin göstəricisidir.
Ümumiyyətlə isə Trampın Kimlə şəxsi münasibətlərə xüsusi əhəmiyyət verməsi diplomatik başlanğıc üçün faydalı ola bilər, amma real nəticə əldə etmək üçün bu fakt təkbaşına kifayət etmir. 2018-ci ildə Sinqapur və 2019-cu ildə Hanoy görüşləri də göstərdi ki, liderlər arasında şəxsi ünsiyyət yüksək səviyyəli görüşü mümkün edə bilər, lakin nüvə proqramı, sanksiyalar, təhlükəsizlik təminatları və hərbi fəaliyyət məsələləri üzrə konkret razılaşma olmadan bu münasibət diplomatik nəticəyə çevrilmir. 2019-cu ildə danışıqların pozulmasından sonra Pxenyan nüvə arsenalını daha da inkişaf etdirib və Kim nüvəsizləşməyə hazır olmadığını dəfələrlə bəyan edib. ABŞ Konqresinin Araşdırma Xidməti də Şimali Koreyanın hazırda nüvə və raket imkanlarının əvvəlki dövrlə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə artdığını qeyd edir.
Burada başqa bir problem də ABŞ-Cənubi Koreya ittifaqının etibarlılığıdır. Seul təlimlərin azaldılmasına dialoq baxımından müsbət yanaşsa da, qərarın Vaşinqton tərəfindən qəfil verilməsi Cənubi Koreyada təhlükəsizlik narahatlığı yaradıb.
Bütün bunlara baxmayaraq, yenə təkrar edirəm ki, Trampın təlimləri azaltması Kimlə görüş üçün diplomatik zəmin yaratmaq cəhdi kimi məntiqlidir, lakin bunun real siyasi nəticəyə çevrilməsi Pxenyanın hansı güzəştlərə hazır olmasından və Vaşinqtonun danışıqlarda hansı konkret hədəfi müəyyənləşdirməsindən asılı olacaq. Əgər şəxsi diplomatiya yalnız liderlərin görüşü ilə məhdudlaşarsa, nəticə daha çox simvolik xarakter daşıya bilər. Əgər görüş nüvə riskinin azaldılması, raket sınaqlarının məhdudlaşdırılması və qarşılıqlı təhlükəsizlik mexanizmləri üzrə mərhələli razılaşmaya çevrilərsə, Trampın şəxsi diplomatiyası bu dəfə daha ciddi nəticə verə bilər".

Səadət Əlizadə