Dünən Azərbaycanın supermarketlərində baş verən mənzərəni izləyərkən insanı iki fərqli hiss bürüyür: ya güləsən, ya da oturub bu sosial psixologiyanın dərinliklərini təhlil edəsən. Yumurtanın qiymətinin 1-4 qəpiyə düşməsi sadəcə bir endirim kampaniyası deyildi; bu, sanki kütləvi yaddaşın oyanışı, illərin “bahalaşma” travmasının bir anda partlayışı idi.

​İnsanların mağazalara axın edib yumurtanı qutularla, çuvallarla daşıması, supermarketlərin rəflərinin bir neçə dəqiqə içində tamamilə “çılpaqlaşması” klassik bir “ağıllı istehlak” nümunəsi deyil, bəlkə də qədim zamanlardan gələn bir instinktin - “ac qalmaq qorxusu”nun təzahürüdür.

Qəribədir, elə deyilmi? İllərdir qiymət artımları ilə barışan, bahalaşmanı “iqtisadi şərtlər” deyib qəbul edən cəmiyyət, bir anda 1 qəpiyi görəndə sanki özünü itirdi. Niyə 200, 300 yumurta? Axı o yumurta xarab olacaq, axı bu, heç kimin mətbəxinə uzunmüddətli bir əminlik gətirməyəcək. Səbəb sadədir: Biz qiymətin ucuzluğuna yox, o ucuzluğun verdiyi keçici "uduzmamaq" hissinə acıq. ​Bu mənzərə bizə bir şeyi xatırlatdı: Sosial-iqtisadi gərginlik fonunda əhalinin psixologiyası nə qədər kövrəkdir. Bir qəpiyə düşən yumurta, sadəcə qida məhsulu deyil, həm də "əlçatanlıq" rəmzidir. İnsanlar o gün mağazaya yumurta almağa getmədilər, onlar illərdir məhrum olduqları "bolluq" duyğusunu almağa getdilər.

Məsələnin bir də "aclıq" tərəfi var. Bəlkə də bir çoxumuz üçün bu, bir lətifədir, sosial şəbəkələrdəki yumor mövzusudur. Amma unutmayaq ki, bir qəpiyə düşən yumurta üçün növbəyə duran, bir-birini itələyən o insanların böyük əksəriyyəti üçün bu, gündəlik büdcə müharibəsidir.

​Aclıq dünyada təkcə yeməksizlik deyil, həm də imkansızlıqdır. Və biz dünən həmin o supermarketlərdə cəmiyyətin görünməyən, qiymət artımları qarşısında daim müdafiə mövqeyində dayanan o böyük kütləsinin, bəlkə də, şüuraltı bir "qisas"ını gördük. "Nəhayət, bu dəfə qazan bizik" demək istədilər.

Dünən axşam evlərə daşınan o yüzlərlə yumurta qısa müddət sonra bitəcək. Bəlkə, yarısı xarab olub zibil qutusuna gedəcək, bəlkə də, bir neçə gün "yumurta menyusu" ilə keçinəcəyik. Amma dərs ortadadır: İnsanları 1 qəpiyə görə kütləvi hərəkətə gətirən mexanizm, cəmiyyətin iqtisadi sağlamlığının ən dəqiq göstəricisidir.

​Yumurta qiyaməti bitdi, rəflər boşaldı, ciblərin rahatlığı isə hələ də sual altındadır. İndi bizi düşündürən əsas məsələ budur: növbəti "qəpiklik qələbə" nə zaman olacaq və biz bu qədər "daşıma" instinktindən nə zaman xilas olacağıq?

​Bu cür kütləvi reaksiyalar sizcə cəmiyyətimizin iqtisadi vəziyyətini, yoxsa sadəcə " fürsətdən istifadə" mədəniyyətini daha yaxşı əks etdirir?

Mayıl Soltan